Báo La Tribune của Pháp cho biết sự phát triển bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra những cơ hội to lớn cho nền kinh tế toàn cầu, từ nâng cao năng suất lao động, tự động hóa sản xuất đến hỗ trợ nghiên cứu khoa học. Tuy nhiên, đằng sau những bước tiến công nghệ ấn tượng là một thực tế ít được chú ý: AI đang tiêu thụ lượng tài nguyên khổng lồ và tạo ra áp lực ngày càng lớn đối với môi trường.
Trong báo cáo công bố ngày 3/6, Viện Nước, Môi trường và Sức khỏe của Đại học Liên hợp quốc (UNU-INWEH) cảnh báo rằng sự mở rộng nhanh chóng của các trung tâm dữ liệu – nền tảng hạ tầng phục vụ hoạt động của AI – đang kéo theo nhu cầu tăng mạnh về điện năng, nước làm mát, đất đai và nhiều loại tài nguyên khác. Theo các nhà nghiên cứu, AI không chỉ là phần mềm mà còn là một hệ sinh thái hạ tầng vật lý đồ sộ gồm các trung tâm dữ liệu, hệ thống điện, mạng truyền tải, chip bán dẫn và các cơ sở làm mát quy mô lớn.
Báo cáo cho biết trong năm 2025, các trung tâm dữ liệu trên toàn thế giới đã tiêu thụ khoảng 448 terawatt-giờ (TWh) điện, tương đương gần mức tiêu thụ điện của cả nước Pháp và cao hơn tổng nhu cầu điện của Saudi Arabia (Arập Xêút). AI hiện chiếm khoảng 20% lượng điện năng này. Tuy nhiên, nhu cầu điện được dự báo sẽ tiếp tục tăng rất nhanh khi các mô hình AI ngày càng lớn và phức tạp hơn.
Theo dự báo của Liên hợp quốc (LHQ), đến năm 2030, lượng điện tiêu thụ của các trung tâm dữ liệu có thể tăng hơn gấp đôi, đạt khoảng 945 TWh mỗi năm, tương đương mức tiêu thụ điện của Nhật Bản hiện nay. Khi đó, riêng AI có thể chiếm tới 40% tổng điện năng mà các trung tâm dữ liệu sử dụng. Sự gia tăng này diễn ra song song với tốc độ phát triển của thị trường AI toàn cầu, được dự báo sẽ tăng từ 189 tỷ USD năm 2023 lên khoảng 4.800 tỷ USD vào năm 2033.
Không chỉ tiêu tốn điện năng, các trung tâm dữ liệu còn sử dụng lượng nước khổng lồ để làm mát máy chủ và duy trì hoạt động ổn định của hệ thống. Năm 2025, ngành công nghiệp này đã tiêu thụ khoảng 4.500 tỷ lít nước. Theo tính toán của báo cáo, lượng nước này đủ đáp ứng nhu cầu sinh hoạt cơ bản của hơn 600 triệu người tại khu vực miền Nam Sahara của châu Phi. Đến năm 2030, mức tiêu thụ nước hằng năm của các trung tâm dữ liệu có thể tăng lên 9.320 tỷ lít, tương đương nhu cầu thiết yếu của toàn bộ dân số khu vực này.
Bên cạnh đó, sự phát triển của AI cũng đang thúc đẩy nhu cầu mở rộng hạ tầng dữ liệu trên quy mô lớn. Tổng diện tích dành cho các trung tâm dữ liệu trên toàn cầu được dự báo sẽ tăng từ khoảng 6.900 km² hiện nay lên hơn 14.500 km² vào năm 2030. Việc tập trung ngày càng nhiều trung tâm dữ liệu tại một số khu vực có thể gây áp lực đáng kể lên hệ thống điện, nguồn nước và quỹ đất địa phương, đặc biệt ở những nơi vốn đã đối mặt với tình trạng khan hiếm tài nguyên.
Các chuyên gia cũng cảnh báo rằng tác động môi trường của AI không chỉ dừng lại ở việc tiêu thụ điện và nước. Lượng khí thải carbon từ các trung tâm dữ liệu được dự báo sẽ tăng mạnh trong những năm tới, trong khi nhu cầu về chip bán dẫn và các khoáng sản chiến lược phục vụ ngành công nghệ tiếp tục gia tăng. Điều này đặt ra thách thức lớn đối với các mục tiêu giảm phát thải và phát triển bền vững mà nhiều quốc gia đang theo đuổi.
Trước thực trạng đó, LHQ kêu gọi các công ty công nghệ minh bạch hơn về dấu chân môi trường của các mô hình AI. Báo cáo đề xuất các chính phủ xây dựng các tiêu chuẩn báo cáo bắt buộc về mức tiêu thụ điện, nước và lượng phát thải liên quan đến việc huấn luyện cũng như vận hành các hệ thống AI. Theo các nhà nghiên cứu, việc công khai dữ liệu là điều cần thiết để đánh giá chính xác chi phí môi trường của công nghệ này.
Báo cáo cũng nhấn mạnh vai trò của người dùng trong việc sử dụng AI một cách hợp lý. Theo LHQ, một truy vấn trên nền tảng AI tạo sinh có thể tiêu thụ lượng điện cao gấp nhiều lần so với một lượt tìm kiếm thông thường trên internet. Đặc biệt, các nội dung video được tạo bằng AI nằm trong nhóm ứng dụng tiêu tốn nhiều tài nguyên nhất.
Dù đưa ra nhiều cảnh báo, LHQ khẳng định mục tiêu không phải là làm chậm quá trình phát triển của AI. Thay vào đó, các nhà nghiên cứu mong muốn các chính phủ và doanh nghiệp sớm nhận diện những tác động môi trường tiềm ẩn để có biện pháp quản lý phù hợp. Trong bối cảnh cuộc đua toàn cầu về năng lực tính toán ngày càng khốc liệt, việc cân bằng giữa đổi mới công nghệ và phát triển bền vững được xem là một trong những thách thức lớn nhất của kỷ nguyên AI./.
Theo TTXVN