Tham dự tọa đàm có lãnh đạo, các chuyên gia, nhà khoa học, nhà nghiên cứu đến từ Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh gồm: Viện Chủ nghĩa xã hội khoa học, Viện Kinh tế chính trị học và Viện Triết học; các chuyên gia, nhà khoa học của Viện Triết học - Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam; cùng các đồng chí thư ký khoa học Hội đồng Lý luận Trung ương.
Phát biểu khai mạc và đề dẫn tọa đàm, GS,TS Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị khoá XIII, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương nhấn mạnh, việc tổ chức tọa đàm không chỉ đáp ứng yêu cầu cấp thiết từ thực tiễn nghiên cứu lý luận mà còn thể hiện quyết tâm tiếp tục phát triển, hoàn thiện nhận thức về con đường lên chủ nghĩa xã hội phù hợp với bối cảnh mới của đất nước và thời đại.
GS.TS. Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị khóa XIII, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương phát biểu
đề dẫn Tọa đàm
GS,TS Nguyễn Xuân Thắng nhận định, thực tiễn phát triển đất nước và thế giới đã có nhiều biến đổi sâu sắc, đặt ra hàng loạt vấn đề lý luận mới do đó, cần có cách tiếp cận mới, cách nhìn nhận mới, lý giải thấu đáo, chuyên sâu và hệ thống về vấn đề thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội hiện nay. Theo đồng chí, cách tiếp cận trước đây về thời kỳ quá độ ở một số thời điểm còn chịu ảnh hưởng của tư duy tuyến tính, mô hình hóa cứng nhắc hoặc máy móc kinh nghiệm từ các nước đi trước. Song thực tiễn các nước xã hội chủ nghĩa và Việt Nam cho thấy, thời kỳ quá độ phải được nhìn nhận như một quá trình cải biến cách mạng lâu dài, phức tạp, vận động không ngừng, trong đó cái cũ và cái mới luôn đan xen, tác động lẫn nhau.
GS,TS Nguyễn Xuân Thắng nhấn mạnh yêu cầu đổi mới mạnh mẽ tư duy lý luận về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, trên tinh thần nghiên cứu vận dụng, phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh và bám sát thực tiễn. Chủ nghĩa xã hội không nên chỉ được hình dung như một mô hình khép kín, cúng nhắc mà trước hết cần được tiếp cận từ hệ giá trị cốt lõi hướng tới con người, công bằng, tiến bộ, phát triển bao trùm và thượng tôn pháp luật. Trên nền tảng đó, Việt Nam tiếp tục khẳng định phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là lựa chọn đúng đắn; kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế; hội nhập quốc tế không chỉ là yêu cầu khách quan mà còn là phương thức phát triển rút ngắn để đất nước bắt kịp xu thế tiến bộ của thế giới.
Theo Giáo sư, mô hình phát triển của Việt Nam phải nhất quán với quan điểm lấy con người làm trung tâm, vừa là chủ thể, vừa là mục tiêu của phát triển. Tăng trưởng kinh tế phải gắn chặt với tiến bộ, công bằng xã hội, bảo vệ môi trường, nâng cao chất lượng sống và hạnh phúc của Nhân dân. Đây cũng là những tiêu chí quan trọng để định hình mô hình chủ nghĩa xã hội Việt Nam trong điều kiện mới. Theo đồng chí, lý luận về con đường phát triển của Việt Nam cần được tiếp tục hoàn thiện theo hướng vừa kế thừa các nguyên lý cơ bản, vừa vận dụng sáng tạo phù hợp với thực tiễn đất nước.
Trên cơ sở đó, GS. TS Nguyễn Xuân Thắng đề nghị các đại biểu tham dự tọa đàm tập trung thảo luận, tiếp tục làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn mới về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, đặc biệt là vấn đề về tiêu chí và thời điểm kết thúc thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội, nhất là trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao. Đồng chí cho rằng, đây là câu hỏi lớn không thể trả lời bằng cảm tính hay suy đoán đơn giản, mà cần được nghiên cứu khoa học, tổng kết thực tiễn khách quan, toàn diện. Việc làm sáng tỏ vấn đề này không chỉ giúp củng cố niềm tin, sự tự tin về lý luận, mà còn tạo cơ sở quan trọng để lý luận tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt thực tiễn phát triển đất nước, bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng trong giai đoạn mới.
GS,TS Nguyễn Ngọc Long, nguyên Viện trưởng Viện Triết học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh phát biểu
Phát biểu tại tọa đàm, GS,TS Nguyễn Ngọc Long, nguyên Viện trưởng Viện Triết học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh tập trung làm rõ nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Giáo sư cho rằng cần nhận thức linh hoạt hơn về khái niệm thời kỳ quá độ trong bối cảnh đổi mới, đồng thời kiến nghị sử dụng thuật ngữ “giai đoạn quá độ lên chủ nghĩa xã hội” để nói lên sự khác biệt của quá trình quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam với thời kỳ quá độ trong học thuyết Mác-Lênin. Theo ông, giai đoạn quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta là quá độ từ chế độ dân chủ nhân dân lên chủ nghĩa xã hội.
Đề cập đến con đường phát triển, GS,TS Nguyễn Ngọc Long cho rằng, thực chất vấn đề kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta là “sự phát triển tư bản với tính cách là khâu trung gian để đi lên chủ nghĩa xã hội”. Tiền đề xuất phát của hình thái quá độ này không phải là một xã hội với nền sản xuất nhỏ bất kỳ; mà là một xã hội với “chế độ dân chủ nhân dân”, do Đảng Macxít - Lêninit lãnh đạo. Kết thúc vấn đề, GS,TS Nguyễn Ngọc Long nhấn mạnh, xây dựng lý luận về Đảng Cộng sản cầm quyền và về Nhà nước pháp quyền chủ nghĩa xã hội có ý nghĩa to lớn, rất cơ bản trong việc giải quyết những vấn đề quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta hiện nay.
GS,TS Trần Văn Phòng, nguyên Viện trưởng Viện Triết học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh phát biểu
GS,TS Trần Văn Phòng, nguyên Viện trưởng Viện Triết học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh đã gợi mở nhiều luận điểm quan trọng về nhận thức và vận dụng lý luận thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội trong bối cảnh mới. Giáo sư cho rằng thời kỳ quá độ không chỉ là một khoảng thời gian mang tính cơ học, mà là quá trình cải biến cách mạng gắn với sự chuyển hóa về chất của xã hội dưới tác động tự giác của con người. Đồng thời, Giáo sư cũng nhấn mạnh tính đặc thù của con đường quá độ ở Việt Nam với xuất phát điểm thấp, đi lên chủ nghĩa xã hội từ nền sản xuất nhỏ, bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa trên cơ sở vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác – Lênin phù hợp với điều kiện lịch sử cụ thể của đất nước.
Theo GS,TS Trần Văn Phòng, việc xác định điểm kết thúc của thời kỳ quá độ cần dựa trên những biến đổi thực chất về trình độ phát triển, năng lực sản xuất và chất lượng con người, thay vì cách hiểu giáo điều về các tiêu chí lý luận kinh điển. GS,TS Trần Văn Phòng cũng khẳng định để thúc đẩy tiến trình hoàn thành thời kỳ quá độ ở Việt Nam cần: có đầy đủ các điều kiện quốc tế và trong nước thuận lợi; có động lực đúng đắn là khơi dậy động lực lợi ích của các chủ thể thực hiện thời kỳ quá độ; và, có đầy đủ các nguồn lực. Trong đó, vai trò quyết định của con người, của Đảng, Nhà nước và hệ thống chính trị trong việc rút ngắn quá trình này thông qua năng lực lãnh đạo, kiến tạo và tổ chức phát triển.
PGS,TS Lê Thị Thanh Hà, Phó Viện trưởng Viện Triết học, Học Viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh phát biểu
Tại tọa đàm, các nhà khoa học và đại biểu đã tập trung thảo đổi, làm rõ nhiều khía cạnh lý luận và thực tiễn của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam trong bối cảnh mới. Các ý kiến thống nhất cho rằng cần nhận thức thời kỳ quá độ như một quá trình vận động, phát triển mở, gắn với đặc thù lịch sử, điều kiện cụ thể của Việt Nam và bối cảnh thế giới đang biến đổi sâu sắc. Các tham luận cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc tiếp tục vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đồng thời đẩy mạnh tổng kết thực tiễn để bổ sung, phát triển nhận thức lý luận mới về con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta.
PGS,TS Đoàn Xuân Thủy, nguyên Phó Viện trưởng Viện Kinh tế chính trị học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh phát biểu
PGS,TS Trần Quốc Cường, Ủy viên Hội đồng Lý luận Trung ương phát biểu
PGS,TS Lại Quốc Khánh, Phó Tổng Thư ký, Ủy viên Hội đồng Lý luận Trung ương phát biểu
Các đại biểu cũng cho rằng, việc xác định các mục tiêu, chặng đường và tiêu chí phát triển trong thời kỳ quá độ cần gắn với những chỉ số thực chất về năng suất lao động, chất lượng nguồn nhân lực, an sinh xã hội, mức sống của Nhân dân và năng lực phát triển quốc gia. Trong bối cảnh chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và khoa học công nghệ trở thành động lực then chốt, yếu tố con người tiếp tục được khẳng định là trung tâm, vừa là mục tiêu, vừa là nguồn lực của phát triển. Vấn đề xác định tiêu chí kết thúc thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hộ ở Việt Nam là một vấn đề lớn, phức tạp và có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Các đại biểu cho rằng, theo quan điểm duy vật biện chứng, không thể xác định việc kết thúc thời kỳ quá độ bằng niên đại hay các mốc thời gian cơ học, mà phải căn cú vào trình độ phát triển thực chất của xã hội trên tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, con người và môi trường phát triển. Những trao đổi tại tọa đàm góp phần gợi mở thêm nhiều luận cứ quan trọng nhằm hoàn thiện nhận thức lý luận và định hướng thực tiễn cho quá trình phát triển đất nước theo con đường xã hội chủ nghĩa.
Toàn cảnh tọa đàm
Phát biểu tổng kết tọa đàm, GS,TS Nguyễn Xuân Thắng đặt ra yêu cầu nghiên cứu, xây dựng một cách tiếp cận lý luận mới về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội trên cơ sở tự tin lý luận, bám sát thực tiễn và vượt qua những cách hiểu máy móc, giáo điều, khuôn mẫu, cứng nhắc. Đồng chí khẳng định cần phải hiểu cho đúng nguyên lý của chủ nghĩa Mác về thời kỳ quá độ, thời kỳ quá độ cần được nhìn nhận như một quá trình chuyển biến cách mạng liên tục, kế thừa cái cũ để hình thành cái mới, không phải một tiến trình cắt khúc hay áp đặt theo khuôn mẫu chung, có sẵn. Theo đó, việc đánh giá thành công của thời kỳ quá độ phải được đặt trong mối liên hệ với việc thực hiện các mục tiêu phát triển của đất nước, đặc biệt là xây dựng Đảng vững mạnh, phát triển kinh tế, giữ vững ổn định chính trị, quốc phòng, an ninh và không ngừng nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của Nhân dân.
GS,TS Nguyễn Xuân Thắng cũng nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục nghiên cứu, vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh vào thực tiễn Việt Nam trong thời kỳ quá độ, hoàn thiện mô hình phát triển theo hướng lấy con người làm trung tâm, phát triển bền vững, không để ai bị bỏ lại phía sau, đồng thời chú trọng phát huy những giá trị phát triển, đặc biệt là các giá trị phương Đông phù hợp với điều kiện, bản sắc của Việt Nam. Kết quả tọa đàm sẽ là cơ sở quan trọng để Hội đồng Lý luận Trung ương tiếp thu, xây dựng đề án nghiên cứu bài bản, tham mưu Bộ Chính trị, Ban Chấp hành Trung ương về lý luận thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, bảo đảm cách tiếp cận khoa học, thực tiễn và phù hợp với yêu cầu phát triển đất nước trong bối cảnh thế giới biến đổi nhanh chóng hiện nay.
PV