Mới đây, tại cuộc tiếp xúc cử tri sau Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI ngày 4/5/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gợi ý Thủ đô Hà Nội nghiên cứu xây dựng một phường, xã xã hội chủ nghĩa. Đây không chỉ là định hướng mang tính lý luận, mà đặt ra yêu cầu cụ thể hóa trong thực tiễn quản trị cơ sở, nơi những giá trị tốt đẹp của chế độ được hiện thực hóa một cách cụ thể, đo đếm được.
Từ những gợi mở của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Hà Nội, Hải Phòng, Lào Cai và một số địa phương trên cả nước đang tích cực nghiên cứu, xây dựng đề án thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa”. Đây được xem là một bước đi nhằm cụ thể hóa lý luận thành thực tiễn, hướng tới đổi mới quản trị đô thị theo tinh thần phục vụ, lấy người dân làm trung tâm, lấy chất lượng sống, sự hài lòng và hạnh phúc của người dân là thước đo quan trọng nhất.
Hà Nội nghiên cứu thí điểm mô hình “xã, phường Xã hội chủ nghĩa”
Mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa là phép thử thực tiễn cho tư duy đổi mới quản trị
Trong mọi giai đoạn lịch sử của dân tộc, một chân lý xuyên suốt luôn được Đảng ta khẳng định và cũng được kiểm nghiệm sâu sắc bằng thực tiễn, đó là: Dân là gốc, Nhân dân là cội nguồn sức mạnh, là chủ thể sáng tạo lịch sử, quyết định mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam. Trong kỷ nguyên mới, kỷ nguyên của đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và hội nhập sâu rộng, việc phát huy vai trò chủ thể của Nhân dân càng có ý nghĩa quyết định. Nhân dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng, mà là nguồn lực sáng tạo to lớn. Đại hội XIV của Đảng tiếp tục khẳng định: “Quán triệt sâu sắc và thực hành triệt để quan điểm "Dân là gốc". Phát huy vai trò chủ thể, vị trí trung tâm của Nhân dân”. Vì vậy, sự gợi mở Thủ đô Hà Nội cần nghiên cứu xây dựng một phường, xã xã hội chủ nghĩa của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm không đơn thuần là một khẩu hiệu chính trị, mà là nỗ lực cụ thể hóa lý tưởng phát triển vào đời sống hàng ngày của người dân.
Đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới, với yêu cầu xây dựng mô hình quản trị hiện đại, hiệu lực, hiệu quả, gần dân và vì dân. Xã, phường là cấp gần dân nhất, nơi mọi chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đi vào đời sống hằng ngày của nhân dân. Vì vậy, đổi mới quản trị đất nước phải bắt đầu từ cấp cơ sở. Gợi mở của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặt đúng vào điểm then chốt của công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam hiện nay, không chỉ nói về mục tiêu lớn ở tầm vĩ mô, mà phải làm rõ chủ nghĩa xã hội được hiện thực hóa như thế nào trong từng cộng đồng dân cư, từng khu phố, từng thôn, từng tổ dân phố.
Theo gợi mở của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, mô hình có thể được triển khai tại một phường hoặc xã đang phát triển tốt, hoặc xây dựng mới một đơn vị đô thị quy mô lớn khoảng 500.000 đến 1 triệu dân, bảo đảm đồng bộ từ hạ tầng kỹ thuật, giáo dục, y tế, giao thông đến đô thị thông minh, môi trường sống, an ninh trật tự và quản trị xã hội.
Bên cạnh đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng nêu khả năng nghiên cứu một mô hình xã nông thôn xã hội chủ nghĩa gắn với sản xuất hiện đại, tự động hóa, ứng dụng khoa học - công nghệ và nâng cao chất lượng đời sống người dân. Nhấn mạnh đây là mô hình “làm thử để rút kinh nghiệm”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho rằng nếu chưa đạt yêu cầu thì tiếp tục điều chỉnh, hoàn thiện trên cơ sở thực tiễn. Với tiềm lực và tốc độ phát triển, Hà Nội hoàn toàn có thể triển khai thí điểm. “Nếu Hà Nội làm được điều đó, Thủ đô không chỉ phát triển nhanh hơn, hiện đại hơn, mà còn trở thành một đô thị đáng sống hơn, nhân văn hơn, văn minh hơn; xứng đáng với vai trò là trái tim của cả nước, nơi hội tụ niềm tin, trí tuệ, bản lĩnh và khát vọng phát triển của dân tộc Việt Nam trong giai đoạn mới”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh.
Theo các chuyên gia, gợi mở của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về xây dựng mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa có giá trị rất lớn về mặt lý luận lẫn thực tiễn quản trị nhà nước, một tư duy đã được kết tinh trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng với yêu cầu đẩy mạnh phân cấp, phân quyền theo phương châm "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm", đồng thời kiên quyết xóa bỏ cơ chế "xin - cho". Nhìn theo tinh thần đó, mô hình "xã, phường xã hội chủ nghĩa" chính là phép thử thực tiễn cho toàn bộ tư duy đổi mới quản trị mà Đại hội XIV của Đảng đặt ra. Nhìn từ góc độ khoa học pháp lý, gợi ý này thực chất là một nỗ lực đưa triết lý hiến định về nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa "của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân" đi vào chiều sâu của đời sống cộng đồng dân cư, thay vì chỉ dừng lại ở tầm chính sách vĩ mô.
Theo đó, điểm cốt lõi trong gợi mở về “xã, phường xã hội chủ nghĩa” không chỉ nằm ở quy mô dân số lớn, mà ở việc hình thành một mô hình quản trị đô thị mới, nơi hạ tầng xã hội, dịch vụ công và chất lượng sống của người dân được đặt ở vị trí trung tâm. Khác với nhiều khu đô thị phát triển theo hướng mở rộng cơ học hoặc thiên về bất động sản đơn thuần, mô hình này hướng tới phát triển đồng bộ giữa hạ tầng kinh tế và hạ tầng xã hội. Trường học, bệnh viện, giao thông công cộng, không gian xanh, trung tâm văn hóa, khu vui chơi hay các tiện ích thiết yếu sẽ được quy hoạch đồng bộ ngay từ đầu thay vì phát triển chắp vá.
Theo các chuyên gia, việc thí điểm mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa tại Hà Nội sẽ là cơ sở để tiếp tục hoàn thiện mô hình quản trị phù hợp với điều kiện phát triển của Việt Nam trong giai đoạn mới. Đó không chỉ là câu chuyện về thay đổi bộ máy hay tiêu chí quản lý, mà là nỗ lực đưa các giá trị xã hội chủ nghĩa đi vào đời sống theo cách cụ thể và gần gũi hơn với người dân.
Và như yêu cầu được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặt ra, những giá trị ấy cần được thể hiện bằng những điều mà người dân có thể trực tiếp cảm nhận trong chính cuộc sống hàng ngày của mình.
Sự hài lòng và hạnh phúc của người dân là thước đo quan trọng nhất
Chỉ một ngày sau gợi ý của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, ngày 5/5/2026, tại phiên họp tập thể UBND thành phố thường kỳ tháng 5, UBND thành phố và Ban Chỉ đạo, Tổ Công tác xây dựng mô hình xã/phường xã hội chủ nghĩa tại thành phố Hà Nội giai đoạn 2026-2030 và những năm tiếp theo đã xem xét dự thảo Đề án triển khai thí điểm mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa ở Thủ đô.
Theo dự thảo, “xã, phường xã hội chủ nghĩa” được xác định là mô hình tổ chức phát triển và quản trị tích hợp ở cấp cơ sở, trong đó, chính quyền không chỉ thực hiện chức năng hành chính, mà trực tiếp chuyển hóa các mục tiêu, giá trị của chủ nghĩa xã hội thành kết quả phát triển cụ thể trên địa bàn.
Mô hình hướng tới tổ chức lại không gian phát triển, tái cấu trúc các hoạt động kinh tế - xã hội, đổi mới phương thức quản trị, bảo đảm hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế với tiến bộ, công bằng xã hội, phát triển văn hóa, con người và phát huy quyền làm chủ của nhân dân. Đáng chú ý, mức độ cải thiện chất lượng sống, sự hài lòng và hạnh phúc của người dân được xác định là thước đo tổng hợp, quan trọng nhất.
Dự thảo Đề án gồm 65 trang, chia thành 3 phần chính và 5 phụ lục, trong đó, xây dựng hệ thống tiêu chí, công cụ quản trị có thể đo lường, đánh giá và kiểm chứng trong thực tiễn.
Trên cơ sở cụ thể hóa các đặc trưng của xã hội chủ nghĩa vào điều kiện Thủ đô, Đề án xác định 8 nội dung cốt lõi gồm: Xây dựng hệ thống chính trị cơ sở; phát triển hạ tầng và không gian sống thông minh; phát triển kinh tế; bảo đảm an sinh xã hội; phát triển văn hóa, con người; xây dựng môi trường; bảo đảm quốc phòng - an ninh; thúc đẩy khoa học công nghệ và chuyển đổi số.
Hệ thống tiêu chí được thiết kế theo hướng lượng hóa, đo đếm được, với tổng số 54 tiêu chí, bao trùm các lĩnh vực từ kinh tế, việc làm, thu nhập, hạ tầng, y tế, giáo dục, môi trường đến chuyển đổi số và mức độ tham gia của người dân. Trong đó, ngoài các tiêu chí cụ thể, Đề án bổ sung hai tiêu chí tổng hợp quan trọng là chỉ số hạnh phúc và mức độ hài lòng chung của người dân.
Tại phiên họp, Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng nhấn mạnh yêu cầu mô hình phải thực sự gắn với thực tiễn, đặc biệt là yếu tố sinh kế. Ông khẳng định, xã hay phường không chỉ là nơi cư trú, mà phải là không gian để người dân sinh sống, làm việc và tạo ra thu nhập ngay tại địa bàn, đồng thời có sự kết nối chặt chẽ với các khu vực lân cận. Dự kiến, Hà Nội sẽ lựa chọn các địa bàn có tính đại diện cao, đủ năng lực tổ chức để triển khai thí điểm khoảng 19 dự án cụ thể thuộc các lĩnh vực trọng tâm như hạ tầng, kinh tế và chuyển đổi số.
Theo Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng, việc triển khai mô hình "xã, phường xã hội chủ nghĩa" được kỳ vọng không chỉ tạo ra bước chuyển biến trong quản trị cơ sở mà còn góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển Thủ đô nhanh, bền vững và lấy người dân làm trung tâm.
Cùng với Hà Nội, thành phố Hải Phòng là một trong những địa phương tiên phong của cả nước triển khai xây dựng mô hình chủ nghĩa xã hội gắn với con người xã hội chủ nghĩa theo tinh thần chỉ đạo, gợi mở của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Xác định đây là nhiệm vụ chính trị quan trọng, đầu năm 2026, Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố Hải Phòng ban hành Nghị quyết số 05-NQ/TU về xây dựng và triển khai thực hiện một số mô hình chủ nghĩa xã hội gắn với con người xã hội chủ nghĩa tại thành phố giai đoạn 2025-2030 và những năm tiếp theo.
Có 8 tiêu chí chủ nghĩa xã hội tại thành phố Hải Phòng, đó là: Dân giàu, thành phố vững mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh; Nhân dân làm chủ, đồng hành, thụ hưởng; Có nền kinh tế phát triển cao dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại và quan hệ sản xuất tiến bộ phù hợp, thông minh, hội nhập sâu rộng; có văn hóa hiện đại, nhân văn, giàu bản sắc; Người dân thành phố có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn diện, xã hội phát triển bền vững, bình đẳng, vì con người; Chính quyền kiến tạo, liêm chính, hành động, phục vụ nhân dân; Quốc phòng, an ninh vững mạnh; Quan hệ hữu nghị, hợp tác, cùng phát triển.
Cùng với đó là 6 tiêu chí con người xã hội chủ nghĩa tại thành phố Hải Phòng: Yêu nước, yêu thành phố Hải Phòng, trung thành với Tổ quốc và mục tiêu “Độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội”; Trung thực, thẳng thắn, nghĩa tình; Có khát vọng cống hiến, dám hy sinh vì lợi ích chung; bản lĩnh, đổi mới sáng tạo, hội nhập; Đoàn kết, trách nhiệm, kỷ cương; Tự chủ, tự tin, tự lực, tự cường, tự hào dân tộc.
Căn cứ thực trạng xây dựng chủ nghĩa xã hội gắn với con người xã hội chủ nghĩa tại thành phố trong thời gian qua và đặc điểm tình hình địa phương, thành phố tập trung nguồn lực xây dựng 11 mô hình tiêu biểu trên các lĩnh vực, mỗi mô hình có những mục tiêu, sản phẩm cụ thể làm nền tảng nhân rộng và hoàn thiện mô hình chung của thành phố. Đó là các mô hình: Chính quyền thân thiện, công sở thân thiện; Thành phố thượng tôn và tuân thủ pháp luật; Thành phố văn minh, xã, phường hạnh phúc; Thành phố đổi mới sáng tạo; Cụm công nghiệp sinh thái; Nhà ở xã hội chủ nghĩa tại Hải Phòng; Thành phố âm nhạc; Cơ sở kinh doanh dịch vụ thân thiện với môi trường, không sử dụng sản phẩm nhựa dùng một lần tại các điểm du lịch; Thành phố chăm sóc sức khỏe toàn dân, toàn diện; Trường học xã hội chủ nghĩa; Chi đoàn xã hội chủ nghĩa gắn với đoàn viên xã hội chủ nghĩa.
Trên cơ sở đó, nhiều xã, phường khác của Hải Phòng đã lựa chọn những mô hình phù hợp với điều kiện thực tế. Phường Hồng Bàng triển khai mô hình “Tổ dân phố đoàn kết, ấm no, hạnh phúc” gắn với xây dựng đô thị văn minh; xã An Lão xây dựng khu dân cư văn hóa, tổ chức ngày hội toàn dân; Đặc khu Bạch Long Vĩ tập trung phát triển kinh tế biển đảo gắn với xây dựng khu dân cư đoàn kết.
Lào Cai cũng là địa phương cho thấy tinh thần đổi mới mạnh mẽ và cách tiếp cận rất năng động trong xây dựng mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa”. Tỉnh Lào Cai xác định 8 nhóm tiêu chí, hơn 70 chỉ tiêu chi tiết trong thực hiện mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa": Xã/phường giàu mạnh, năng động, giàu bản sắc; Nhân dân làm chủ, đồng hành, thụ hưởng; Có nền kinh tế phát triển, năng động, hướng mạnh chuyển đổi số; Có văn hoá tiên tiến, nhân văn, giàu bản sắc truyền thống; Người dân có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn diện; Xã hội phát triển bền vững, bình đẳng, vì con người; Chính quyền kiến tạo, liêm chính, hành động, phục vụ Nhân dân; Quốc phòng, an ninh vững mạnh; ngày càng mở rộng quan hệ hữu nghị, hợp tác, cùng phát triển.
Lào Cai dự kiến bộ tiêu chí xây dựng xã Trấn Yên là xã xã hội chủ nghĩa có 60 tiêu chí, phường Lào Cai là phường xã hội chủ nghĩa có 74 tiêu chí. Hiện nhiều địa bàn vùng cao của Lào Cai hiện nay, những mô hình như trường học thông minh, chuyển đổi số trong quản lý dân cư, nông nghiệp công nghệ cao, du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa dân tộc, camera an ninh cộng đồng… đang từng bước tạo dựng diện mạo mới cho một vùng biên phát triển hiện đại nhưng vẫn gìn giữ được bản sắc văn hóa và sự gắn kết cộng đồng.
Xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa, suy cho cùng, chính là xây dựng một hình mẫu nhỏ của tương lai Việt Nam: giàu mạnh hơn, văn minh hơn, nhân ái hơn, hạnh phúc hơn, và trên hết, luôn đặt con người ở vị trí trung tâm của mọi quyết sách phát triển. Đây cũng là bước đi hiện thực hóa mục tiêu phát triển của đất nước mà Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã đề ra: Giữ vững môi trường hoà bình, ổn định; phát triển nhanh, bền vững đất nước; cải thiện và nâng cao toàn diện đời sống nhân dân; tự chủ chiến lược, tự cường, tự tin, tiến mạnh trong kỷ nguyên mới của dân tộc; thực hiện thắng lợi mục tiêu đến năm 2030 trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; hiện thực hoá tầm nhìn đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao, là một nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa hoà bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc./.
Theo TTXVN