Trước yêu cầu tăng cường nguồn lực, khơi dậy sức dân đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới dưới sự lãnh đạo của Đảng, việc xây dựng văn hóa tiết kiệm, phòng chống lãng phí đang dặt ra trước những yêu cầu, nhiệm vụ mới vô cùng quan trọng và cấp thiết, nhằm huy động hiệu quả mọi nguồn lực trong xã hội, tăng cường nội lực quốc gia. Thành phố Hà Nội đã xác định thực hành tiết kiệm, chống lãng phí là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, góp phần hiện thực hóa khát vọng phát triển Thủ Đô và đất nước ngày càng giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa nghĩa xã hội
1. Tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, chủ trương của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước về xây dựng văn hóa thực hành tiết kiệm, phòng, chống lãng phí
1.1.Thấm nhuần tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa thực hành tiết kiệm, phòng, chống lãng phí
Trong cuộc đời hoạt động cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh rất quan tâm đến văn hóa thực hành tiết kiệm, chống lãng phí. Trong các bài viết, bài nói chuyện, Người luôn nhắc nhở cán bộ, đảng viên và nhân dân hết sức chú ý đến việc phòng, chống xa hoa, lãng phí, sử dụng hợp lý và hiệu quả tiền của, thời gian, công sức. Trong tư tưởng của Người, cần, kiệm chính là phẩm chất của người cách mạng, đã là người cách mạng thì phải thường xuyên thực hành và nêu gương cần, kiệm, phòng, chống lãng phí. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: “Tôi đề nghị mở một chiến dịch giáo dục lại tinh thần nhân dân bằng cách thực hiện: Cần, kiệm, liêm, chính” (1). Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh tiết kiệm là không xa xỉ, không hoang phí, không bừa bãi chính là nét đẹp của văn hóa. Người cũng không tán đồng cách hiểu và thực hành tiết kiệm một cách cực đoan. Tiết kiệm không đồng nghĩa với keo kiệt, bủn xỉn, không phải là “xem đồng tiền to bằng cái nống”, “gặp việc đáng làm cũng không làm, đáng tiêu cũng không tiêu”. Người nêu rõ tầm quan trọng của việc tiết kiệm. Tiết kiệm thời gian, sức người, sức của, tập trung nguồn lực cho sản xuất thì sẽ thúc đẩy kinh tế phát triển, thúc đẩy xã hội, văn hóa, con người phát triển.
Trái ngược với tiết kiệm là lãng phí. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã phân tích tác hại của thói lãng phí. Người chỉ rõ “Tham ô có hại; nhưng lãng phí có khi còn hại nhiều hơn: Nó tai hại hơn tham ô vì lãng phí rất phổ biến...” (2). Bởi vì, tham ô có thể chỉ tập trung ở một số ít người, nhưng lãng phí thì rất phổ biến, ai cũng có nguy cơ mắc căn bệnh này, lãng phí của công và lãng phí của tư đều có khả năng làm suy giảm nguồn lực xã hội. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ ra nguồn gốc của lãng phí: “Do cá nhân chủ nghĩa mà ngại gian khổ, khó khăn, sa vào tham ô, hủ hóa, lãng phí, xa hoa” (3). “Lãng phí có nhiều nguyên nhân. Hoặc vì lập kế hoạch không chu đáo. Hoặc vì trong khi thực hiện kế hoạch tính toán không cẩn thận. Hoặc vì bệnh hình thức, xa xỉ, phô trương. Hoặc vì thiếu tinh thần bảo vệ của công. Nói tóm lại là vì thiếu ý thức trách nhiệm, thiếu ý thức quý trọng sức của, sức người của Nhà nước và của nhân dân” (4). Đây cũng là thiếu ý thức văn hóa. Chủ tịch Hồ Chí Minh nhắc nhở cán bộ: “Phải quý trọng của công: Tất cả cái ăn, cái mặc, cái dùng của các cô, các chú là mồ hôi nước mắt của đồng bào. Phải tiết kiệm, giữ gìn, không được lãng phí” (5). Người cho rằng lãng phí là một thứ giặc mà chúng ta phải đương đầu, phải kiên quyết đấu tranh để loại bỏ. “Tham ô, lãng phí, quan liêu là một thứ “giặc ở trong lòng”. Nếu chiến sĩ và nhân dân ra sức chống giặc ngoại xâm mà quên chống giặc nội xâm, như thế là chưa làm tròn nhiệm vụ của mình. Vì vậy, chiến sĩ và nhân dân phải hăng hái tham gia phong trào ấy” (6). Không chỉ phê phán thói lãng phí, kêu gọi cán bộ, đảng viên, chiến sĩ và nhân dân tích cực, hăng hái thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, bản thân Chủ tịch Hồ Chí Minh là tấm gương sáng ngời về tu dưỡng đạo đức cách mạng, thực hành cần, kiệm, liêm, chính. Từ bữa ăn, tấm áo, đôi dép cho đến công việc của Đảng, của đất nước, Người luôn sống giản dị, tiết kiệm; một đời tận hiến, phụng sự cho Tổ quốc, vì hạnh phúc của nhân dân.
1.2. Quan điểm, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về xây dựng văn hóa thực hành tiết kiệm, phòng, chống lãng phí
Thứ nhất, thấm nhuần sâu sắc tư tưởng Hồ Chí Minh, trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Đảng ta luôn quán triệt tinh thần thực hành tiết kiệm, phòng, chống lãng phí. Đặc biệt, trong 40 năm thực hiện công cuộc đổi mới đất nước, Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư các khóa đã ban hành nhiều chỉ thị, nghị quyết, kết luận về thực hành tiết kiệm, phòng, chống lãng phí.
Nghị quyết số 04-NQ/TW, ngày 21-8-2006, của Hội nghị Trung ương ba, khóa X, “Về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí” nhận định, tham nhũng, lãng phí vẫn diễn ra nghiêm trọng ở nhiều ngành, nhiều cấp, nhiều lĩnh vực với phạm vi rộng, tính chất phức tạp, gây hậu quả xấu về nhiều mặt, làm giảm sút lòng tin của nhân dân, là một trong những nguy cơ lớn đe dọa sự tồn vong của Đảng và chế độ ta; từ đó, Nghị quyết nhấn mạnh: “Phòng, chống tham nhũng, lãng phí là nhiệm vụ cực kỳ quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc của Đảng, Nhà nước và nhân dân ta” (7).
Ngày 25-5-2012, Ban Chấp hành Trung ương khóa XI ban hành Kết luận số 21-KL/TW, “Về việc tiếp tục thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương khóa X”. Nghị quyết khẳng định cần tiếp tục thực hiện nghiêm túc, đồng bộ mục tiêu, quan điểm và các giải pháp được nêu trong Nghị quyết Hội nghị Trung ương ba khóa X, chú trọng cả phòng, chống tham nhũng và phòng, chống lãng phí, với tinh thần kiên quyết, kiên trì, liên tục, đúng pháp luật, sớm khắc phục hạn chế, yếu kém để tạo chuyển biến rõ rệt trong công tác này. Nghị quyết cũng đề ra sáu nhiệm vụ, giải pháp, trong đó nhấn mạnh đến vai trò, trách nhiệm của cấp ủy, tổ chức đảng, chính quyền, người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị, cũng như cần tiếp tục hoàn thiện thể chế về quản lý kinh tế - xã hội để phòng, chống tham nhũng, lãng phí. Xuất phát từ tình hình thực tế, ngày 21-12-2012, Ban Bí thư ban hành Chỉ thị số 21-CT/TW “Về việc đẩy mạnh thực hành tiết kiệm, chống lãng phí”, trong đó nêu rõ tình hình lãng phí vẫn còn xảy ra nghiêm trọng, gây bức xúc trong xã hội, nhất là trong bối cảnh kinh tế đất nước và đời sống nhân dân còn nhiều khó khăn. Chỉ thị nêu lên 8 nhiệm vụ trọng tâm yêu cầu cấp ủy, tổ chức đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể nhân dân tập trung thực hiện.
Ngày 25-12-2023, Bộ Chính trị ban hành Chỉ thị số 27-CT/TW “Về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thực hành tiết kiệm, chống lãng phí”. Chỉ thị nhận định: Bên cạnh kết quả đạt được, nhận thức về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí chưa sâu sắc, đầy đủ; có lúc, có nơi tổ chức chưa tốt, chấp hành chưa nghiêm; một số cơ quan, đơn vị, địa phương, một bộ phận cán bộ, đảng viên chưa gương mẫu trong thực hành tiết kiệm, chống lãng phí; tình trạng lãng phí, thất thoát còn nhiều, một số trường hợp rất nghiêm trọng. Chính sách, pháp luật, nhất là chính sách, pháp luật về quản lý tài chính, tín dụng, tài sản công, đầu tư công, đất đai, đấu thầu... chưa hoàn thiện, còn bất cập. Việc thực hiện kết luận, kiến nghị của cơ quan thanh tra, kiểm tra, kiểm toán liên quan đến vấn đề này còn chậm. Công tác tuyên truyền, vận động cán bộ, công chức, viên chức và nhân dân thực hành tiết kiệm, chống lãng phí chưa được quan tâm đúng mức (8). Chỉ thị số 27-CT/TW của Bộ Chính trị định hướng cấp ủy, tổ chức đảng nghiêm túc thực hiện 5 nhóm nhiệm vụ, giải pháp và quán triệt tinh thần Chỉ thị đến từng chi bộ, đến từng cán bộ, đảng viên. Văn kiện Đại hội XIII của Đảng chỉ rõ: “Công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí chưa có chuyển biến rõ rệt, xử lý tham nhũng, lãng phí vẫn còn hạn chế... Tham nhũng, lãng phí vẫn còn nghiêm trọng, phức tạp... ngày càng tinh vi, gây bức xúc trong xã hội” (9).
Thứ hai, thể chế hóa chủ trương của Đảng bằng pháp luật: Ủy ban Thường vụ Quốc hội khóa X ban hành Pháp lệnh thực hành tiết kiệm, chống lãng phí năm 1998; Quốc hội đã thông qua Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí năm 2005 và năm 2013. Điều 56, Hiến pháp năm 2013 quy định: “Cơ quan, tổ chức, cá nhân phải thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, phòng, chống tham nhũng trong hoạt động kinh tế - xã hội và quản lý nhà nước” (10). Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 2544/QĐ-TTg, ngày 30-12-2016, “Về ban hành Chương trình tổng thể của Chính phủ về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí giai đoạn 2016 - 2020” và Quyết định số 1845/QĐ-TTg, ngày 2-11-2021, “Về việc ban hành Chương trình tổng thể của Chính phủ về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí giai đoạn 2021 - 2025” (11). Trong các quyết định này, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu xác định việc thực hành tiết kiệm, chống lãng phí là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, mang tính thường xuyên của các cấp, ngành, địa phương, doanh nghiệp và nhân dân, gắn với đề cao trách nhiệm của người đứng đầu trong chỉ đạo, điều hành và tổ chức thực hiện; bảo đảm phân công, phân cấp cụ thể, rõ đầu mối thực hiện. Mới đây nhất, ngày 17-12-2024, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1579/QĐ-TTg thành lập Ban Chỉ đạo phòng, chống lãng phí (12). Ban Chỉ đạo có nhiệm vụ giúp Thủ tướng Chính phủ nghiên cứu, tư vấn, khuyến nghị, đề xuất phương hướng, giải pháp để giải quyết vấn đề quan trọng, liên ngành liên quan đến triển khai Chiến lược quốc gia về phòng, chống lãng phí, chương trình tổng thể của Chính phủ về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí và thực hiện nhiệm vụ, giải pháp quan trọng khác trong phòng, chống lãng phí nguồn lực; giúp Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo, phối hợp giữa các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và cơ quan, tổ chức liên quan trong việc giải quyết vấn đề quan trọng, liên ngành liên quan để triển khai thực hiện Chiến lược quốc gia về phòng, chống lãng phí, chương trình tổng thể của Chính phủ về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí và thực hiện nhiệm vụ, giải pháp quan trọng khác trong phòng, chống lãng phí nguồn lực.
Thứ ba, thực hiện các nghị quyết, chỉ thị, kết luận của Trung ương Đảng, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Hiến pháp và quy định của pháp luật, các tổ chức đảng, cấp ủy đảng, chính quyền, các ban, ngành, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội từ Trung ương đến địa phương cần xác định rõ hơn trách nhiệm trong chỉ đạo và tổ chức thực hiện xây dựng văn hóa tiết kiệm, phòng, chống lãng phí. Kết quả phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí góp phần đưa công cuộc đổi mới đất nước ta đạt được nhiều thành tựu quan trọng, to lớn trong xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước. Tuy nhiên, trên thực tế, việc tiết kiệm, phòng, chống lãng phí còn thực hành chưa nghiêm, lãng phí vẫn phổ biến, gây nhiều hệ lụy, ảnh hưởng nghiêm trọng đến việc phát triển kinh tế - xã hội, đời sống của nhân dân. Đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm đã chỉ ra hệ lụy nghiêm trọng của lãng phí: “... gây suy giảm nguồn lực con người, nguồn lực tài chính, giảm hiệu quả sản xuất, tăng gánh nặng chi phí, gây cạn kiệt tài nguyên, gia tăng khoảng cách giàu nghèo. Hơn thế, lãng phí còn gây suy giảm lòng tin của người dân với Đảng, Nhà nước, tạo rào cản vô hình trong phát triển kinh tế - xã hội, bỏ lỡ thời cơ phát triển của đất nước” (13). Như vậy, lãng phí không chỉ tác động tiêu cực tới sự phát triển kinh tế, mà còn ảnh hưởng tới tất cả lĩnh vực của đời sống của người dân và toàn xã hội.
2. Thành phố Hà Nội xây dựng, thực hành văn hóa tiết kiệm, phòng, chống lãng phí
Thầm nhuần tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, chủ trương của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước; Uỷ ban Nhân dân thành phố Hà Nội đã ban hành Chương trình thực hành tiết kiệm, chống lãng phí (QĐ số 1042/QĐ – UBND, ngày 25 tháng 02 năm 2025 (14). Thủ Đô Hà Nội đã và đang tích cực xây dựng, thực hành văn hóa tiết kiệm, phòng, chống lãng phí trong các cơ quan, sở, ban, ngành và toàn thể nhân dân thành phố. Thành phố Hà Nội xác định thực hành tiết kiệm, chống lãng phí là nhiệm vụ chính trị trọng tâm và đã đạt được những kết quả bước đầu đáng ghi nhận, đặc biệt trong việc xử lý các dự án tồn đọng và tài sản công, Dưới đây là phân tích một số vấn đề về thực trạng, hạn chế và đề xuất các giải pháp chủ yếu cho vấn đề này.
2.1. Thực trạng và kết quả thực hiện
Thành phố Hà Nội đã xác định thực hành tiết kiệm, phòng, chống lãng phí là nhiệm vụ trọng tâm, cho nên đã triển khai đồng bộ nhiều biện pháp và đạt được những kết quả cụ thể trên một số lĩnh vực chính sau đây:
- Xử lý dự án chậm triển khai: Thành phố đã rà soát 712 dự án đầu tư sử dụng vốn ngoài ngân sách bị chậm tiến độ, với tổng diện tích đất đai liên quan đến các dự án này là khoảng 11.300 hecta. Uỷ ban nhân dân Thành phố Hà Nội đã thành lập các đoàn kiểm tra liên ngành và tổ công tác đặc biệt để tháo gỡ khó khăn, giải quyết dứt điểm các dự án tồng đọng, kịp thời đưa các công trình như công viên vào sử dụng, được nhân dân đồng tình, ủng hộ. Tính đến cuối tháng 6 năm 2025, thành phố đã đạt được những kết quả đáng kể trong việc xử lý các dự án: 436 dự án đã được đưa ra khỏi danh sách chậm triển khai; còn lại 276 dự án đang tiếp tục được giám sát, đôn đốc và tổ chức hậu kiểm sau thời gian gia hạn 24 tháng.
-Thành phố Hà Nội đã đưa công tác quản lý đất đai và xử lý các dự án chậm tiến độ vào kế hoạch phòng, chống lãng phí trọng tâm của năm 2025. Đồng thời, thành phố cũng đang thí điểm phân cấp, ủy quyền mạnh mẽ cho Chủ tịch Uỷ ban Nhân dân cấp xã trong việc phê duyệt một số dự án trên địa bàn, nhằm đẩy nhanh tiến độ giải quyết thủ tục, tạo điều kiện cho các nhà đầu tư triển khai các dự án.
- Quản lý tài sản công: Thành phố Hà Nội đã hoàn tất công tác rà soát, phương án sắp xếp lại các trụ sở làm việc sau sắp xếp đơn vị hành chính. Các địa phương đã báo cáo về thực trạng và đề xuất phương án xử lý đối với 245 trụ sở dôi dư nhằm đảm bảo sử dụng hiệu quả, tránh lãng phí. Công tác quản lý sử dụng nhà, đất từng bước được chấn chỉnh, phù hợp với tiêu chuẩn, định mức. Thành phố cũng đã phê duyệt tiêu chuẩn, định mức sử dụng phương tiện máy móc, xe công, diện tích chuyên dùng cho các sở, ngành và địa phương, đồng thời xây dựng cơ sở dữ liệu và phần mềm quản lý tài sản công của Thành phố.
- Củng cố bộ máy và chi tiêu ngân sách: Thành phố Hà Nội đã có chủ trương và thực hiện xây dựng phương án sắp xếp lại bộ máy các ban, sở, ngành theo hướng đa ngành, tinh gọn, giảm tổ chức bên trong, cắt giảm tối đa thủ tục hành chính và chuyển từ cơ chế “xin – cho” sang hậu kiểm và thực hiện chính quyền địa phương hai cấp từ 526 xã, phường được sắp xếp lại nhằm tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và các đơn vị hành chính, còn 126 xã, phường mới(bao gồm 51 phường và 75 xã) hoạt động từ 01 tháng 7 năm 2025(việc sắp xếp thực hiện theo Nghị định số 1656/NĐ- UBTVQH15 ngày 16/6/2025 của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội). Thành phố đã cơ bản hoàn tất công tác bố trí, sắp xếp nhân sự đội ngũ cán bộ chủ chốt ở 126 xã, phường mới (Bí thư, Chủ tịch Hội đồng Nhân dân, Chủ tịch Uỷ ban Nhân dân), đảm bảo cho hoạt động của bộ máy chính quyền cơ sở phục vụ sản xuất, đời sống của nhân dân và doanh nghiệp.
2.2. Những tồn tại, hạn chế
Bên cạnh những kết quả đạt được, vẫn còn những tồn tại, hạn chế:
- Lãng phí trong quản lý công: Tình trạng lãng phí vẫn diễn ra dưới nhiều hình thức như đầu tư công còn tràn lan, sửa lát đá gạch vỉa hè, xử lý rác, vệ sinh môi trường…hiệu quả thấp. Một số dự án đầu tư công đội vốn, chậm tiến độ vẫn là vấn đề nhức nhối, gây thất thoát ngân sách.
- Một số cơ quan, sở ban, ngành và cán bộ công chức, viên chức chưa coi trọng văn hóa thực hành tiết kiệm trong công việc và trong cuộc sống; chưa có ý thức chống lãng phí về thời gian, công sức, điều kiện làm việc, suy nghĩ thiện cận “cha chung không ai khóc”, chỉ biết lợi cho mình, không nghĩ đến cuộc sống khó khăn của người khác. Một bộ phận nhân dân ý thức thực hành văn hóa tiết kiệm còn hạn chế, còn lãng phí trong sinh hoạt, tiêu dùng của cá nhân và gia đình, thậm chí có nơi, có lúc còn phô trương, hình thức.
+ Thể chế và giám sát: Hệ thống thể chế, pháp luật của Nhà nước về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí còn có những kẻ hở, các quy định đôi khi còn chồng chéo, thiếu tính răn đe. Công tác kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm mặc dù đã được tăng cường nhưng hiệu quả trên thực tế vẫn còn nhiều hạn chế; cán bộ, công chức còn thiếu trách nhiệm và còn có hiện tượng tiêu cực, tham nhũng, nhận hối lộ, trục lợi chính sách.
- Còn có các cuộc khiếu kiện đông người kéo dài nhiều năm của người dân ở một số xã, phường của Hà Nội về đất đai, nhà ở, nhà chung cư gây bức xúc trong xã hội, chưa được giải quyết kịp thời, làm giảm lòng tin của nhân dân đối với Đảng và sự quản lý của Nhà nước và thành phố Hà Nội.
3. Một số giải pháp chủ yếu để xây dựng văn hóa thực hành tiết kiệm, phòng, chống lãng phí ở Thủ đô Hà Hội
Để khắc phục hiệu quả nạn lãng phí, cần xây dựng và thực hành văn hóa tiết kiệm, phòng, chống lãng phí. Điều này gắn với việc sử dụng hiệu quả thời gian, sức lao động, vốn, tài sản, tài nguyên thiên nhiên và nguồn lực khác. Văn hóa tiết kiệm không chỉ góp phần cải thiện chất lượng cuộc sống mà còn góp phần bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, kiến tạo giá trị và chuẩn mực tích cực cho mỗi cá nhân, gia đình và cộng đồng xã hội. Xây dựng và thực hành văn hóa tiết kiệm, phòng, chống lãng phí là yêu cầu cấp thiết đặt ra hiện nay đối với cả nước nói chung và Thủ đô Hà Nội nói riêng. Chỉ khi nào nhận thức về tầm quan trọng của việc thực hành tiết kiệm, phòng, chống lãng phí thấm sâu vào toàn xã hội, mọi người dân tự giác thực hành tiết kiệm, phòng, chống lãng phí thì khi đó mới có văn hóa tiết kiệm, phòng, chống lãng phí. Hay nói cách khác, thực hành tiết kiệm, phòng, chống lãng phí chỉ trở thành văn hóa khi trở thành thói quen, lối sống, nếp sống, thành khuôn mẫu, chuẩn mực ứng xử của mỗi người dân Thủ Đô và toàn xã hội.
Để xây dựng văn hóa thực hành tiết kiệm, phòng, chống lãng phí một cách có hiệu quả, bền vững; theo chúng tôi, thành phố Hà Nội có thể tập trung vào thực hiện đồng bộ các nhóm giải pháp chủ yếu sau đây:
Một là, xây dựng văn hóa từ gốc; đẩy mạnh công tác tuyên truyền và công tác dân vận, nâng cao nhận thức cho cán bộ, đảng viên và nhân dân Thủ đô, đặc biệt là thanh, thiếu nhi về tầm quan trọng của tiết kiệm, phòng, chống lãng phí. Cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp và toàn thành phố cần thường xuyên đôn đốc, kiểm tra việc thực hành tiết kiệm, chống lãng phí. Tiết kiệm, chống lãng phí phải trở thành giá trị, chuẩn mực của văn hóa công sở, văn hóa công vụ, văn hóa doanh nghiệp, văn hóa thanh lịch của người Thủ Đô ngàn năm văn hiến. Cán bộ lãnh đạo, quản lý, quản trị của Hà Nội phải là tấm gương sáng trong thực hành tiết kiệm, phòng, chống lãng phí. Các đoàn thể chính trị - xã hội, các tổ chức nghề nghiệp – xã hội, các tổ chức xã hội trên địa bàn Thủ Đô cần nghiên cứu đưa thực hành tiết kiệm, phòng, chống lãng phí thành một trong những chuẩn mực của đoàn viên, hội viên và nhân dân. Đưa nội dung xây dựng và thực hành văn hóa tiết kiệm, phòng, chống lãng phí vào chương trình giáo dục quốc dân phù hợp với từng cấp học, bậc học. Nhà trường, gia đình và xã hội phối hợp giáo dục để hình thành thói quen và ý thức tiết kiệm từ khi còn nhỏ. Trẻ em nên được giáo dục về tầm quan trọng của văn hóa thực hành tiết kiệm, không lãng phí đồ dùng và cần chi tiêu hợp lý. Trường học tổ chức các hoạt động ngoại khóa liên quan đến tiết kiệm, bảo vệ môi trường để trẻ em dần hình thành ý thức tự giác trong thực hành tiết kiệm. Trong mỗi gia đình, bố mẹ, ông bà cũng phải là tấm gương trong thực hành tiết kiệm. Tiết kiệm cũng cần trở thành chuẩn mực ứng xử của mỗi người, trong mỗi gia đình của Thủ Đô và lan tỏa ra toàn xã hội. Phê phán mạnh mẽ hành vi, biểu hiện lãng phí; đồng thời, biểu dương kịp thời gương người tốt, việc tốt của Thủ Đô trong văn hóa thực hành tiết kiệm, chống lãng phí.
Hai là, xây dựng môi trường sống của Thủ Đô văn minh, thanh lịch, hiện đại, khuyến khích lối sống tiết kiệm, giản dị, lịch thiệp. Giá trị, chuẩn mực được hình thành, duy trì và củng cố trong môi trường xã hội, dẫn dắt, điều chỉnh hành vi của mỗi cá nhân và cộng đồng xã hội. Sống trong một môi trường xã hội tôn vinh giá trị văn hóa tiết kiệm, khuyến khích sử dụng tài nguyên, điều kiện sinh hoạt hợp lý sẽ là cơ sở để hình thành, rèn giũa thói quen, hình thành ý thức tự giác của mỗi người dân Thủ Đô trong tư duy và hành động hướng tới giá trị văn hóa chuẩn mực. Cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp và cộng đông dân cư trên địa bàn Thành phố thiết lập quy tắc, chuẩn mực rõ ràng để khuyến khích thành viên của mình thực hành tiết kiệm trong sử dụng thời gian, tài sản công, tài nguyên... Các cơ quan, đơn vị, sở, ban, ngành của Thành phố cần nghiên cứu để phát động phong trào thi đua văn hóa thực hành tiết kiệm, phòng, chống lãng phí gắn với công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của tổ chức mình một cách thiết thực, có chất lượng và đạt hiệu quả cao nhất.
Ba là, tập trung rà soát, hoàn thiện hệ thống pháp luật, chính sách về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, bảo đảm sát với thực tiễn của Thủ Đô. Đồng thời, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý, quản trị quốc gia và của thành phố Hà Nội trong việc giám sát, kiểm soát chặt chẽ việc sử dụng ngân sách, tài sản công, đất đai, quản lý các dự án đầu tư, các trụ sở quận, huyện, xã phường sau khi thực hiện sắp xếp theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Thành phố cần tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát việc thực thi pháp luật về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí gắn với công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực. Xử lý nghiêm minh, kịp thời các hành vi vi phạm, các vụ việc gây lãng phí, thất thoát tài sản công, môi trường sống của Thành phố.
Bốn là, thành phố Hà Nội cần thực hiện công khai lợi ích thiết thực của việc tiết kiệm. Mỗi người sẽ dễ dàng tự giác thực hành tiết kiệm hơn khi họ thấy rõ lợi ích trực tiếp của hành động tiết kiệm, chống lãng phí. Cần nghiên cứu lượng hóa lợi ích của việc tiết kiệm và công bố công khai. Thực hiện phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”. Một cơ quan, đơn vị, một doanh nghiệp khi đẩy mạnh thực hành tiết kiệm sẽ mang lại lợi ích cụ thể gì cho tổ chức, cho thành viên trong tổ chức. Tương tự, mỗi cá nhân khi thực hành tiết kiệm trong đời sống hằng ngày sẽ mang lại lợi ích gì cho chính cá nhân, gia đình đó và cho cả cộng đồng. Bằng cách công khai kết quả tích cực này, người dân sẽ có động lực để duy trì thói quen thực hành văn hóa tiết kiệm, chống lãng phí.
Năm là, thành phố Hà Nội cần đi đầu trong đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tại(AI) để quản lý, quản trị và tối ưu hóa nguồn lực cho phát triển. Ứng dụng công nghệ, số hóa, xây dựng và vận hành các cơ sở dự liệu về ngân sách, tài sản công, đất đai có thể giúp cơ quan quản lý, quản trị của Thành phố xác định rõ tiêu chuẩn, định mức, chế độ sát hợp với tình hình thực tế của Thủ Đô. Công nghệ có thể giúp cá nhân và tổ chức theo dõi, kiểm soát việc sử dụng thời gian, công sức, tài sản, năng lượng… từ đó kịp thời phát hiện và ngăn chặn sự lãng phí. Hơn nữa, công nghệ, số hóa, chuyển đổi số còn giúp tăng cường tính minh bạch trong chuỗi cung ứng, giảm thiểu tình trạng thừa thãi hoặc lãng phí trong quá trình vận hành, sản xuất và lưu thông hàng hóa, tiêu dùng. Công nghệ, số hóa, chuyển đổi số không chỉ giúp nâng cao hiệu quả trong việc sử dụng nguồn lực cho phát triển, mà còn giảm thiểu chi phí, lãng phí một cách có hiệu quả nhất.
Thấm nhuần sâu sắc và hiện thực hóa tư tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước để khơi thông, tối ưu hóa nguồn lực trong kỷ nguyên mới, đòi hỏi các cơ quan, đơn vị, sở, ban, ngành, người dân của toàn thành phố Hà Nội khẩn trương, quyết liệt, thực hiện đồng bộ các nhiệm vụ, trong đó có thực hành tiết kiệm, phòng, chống lãng phí. Khi thực hành tiết kiệm, phòng, chống lãng phí trở thành văn hóa, trở thành giá trị, chuẩn mực thì mỗi cá nhân, mỗi tổ chức, mỗi gia đình sẽ có ý thức tự nguyện, tự giác thực hiện. Đó cũng chính là quá trình chúng ta lan tỏa, phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh nội sinh của con người Việt Nam, người dân Thủ Đô, góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu xây dựng, bảo vệ, phát triển Thủ Đô và đất nước ta ngày càng giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội./.
TS. Nguyễn Văn Hùng,
Hội đồng Lý luận Trung ương
----------------------------------------------------------
Chú thích tài liệu tham khảo: (1) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia ST, Hà Nội, 2011, t. 4, tr. 7
(2) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 7, tr. 345
(3) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 15, tr. 547
(4) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 14, tr. 141
(5) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 9, tr. 221
(6) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 7, tr. 362 – 363.
(7) Nghị quyết số 04-NQ/TW, ngày 21-8-2006, Hội nghị Trung ương ba, khóa X “Về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí”
(8) Chỉ thị số 27-CT/TW, ngày 25-12-2023, của Bộ Chính trị khóa XIII
(9) Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2021, t. I, tr. 92, 93
(10) Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2014, tr. 27
(11) Quyết định số 1845/QĐ – TTg, ngày 02 tháng 11 năm 2021 của Thủ tướng Chính phủ “Về việc ban hành Chương trình tổng thể của Chính phủ về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí giai đoạn 2021 – 2025”
(12) Quyết định số 1579/QĐ – TTg, ngày 17 tháng 12 năm 2024 của Thủ tướng Chính phủ “Về việc thành lập Ban Chỉ đạo phòng, chống lãng phí”.
(13) Xem bài viết của Tống Bí thư Tô Lâm: “Chống lãng phí”, Tạp chí Cộng sản điện tử, ngày 13-10-2024.
(14) Quyết định số 1042 – QĐ/UBND, ngày 25 tháng 02 năm 2025 của UBND thành phố Hà Nội: Quyết định ban hành Chương trình thực hành tiết kiệm, chống lãng phí.
Thông tin cá nhân tác giả bài viết tham gia Hội thảo
“Xây dựng văn hóa tiết kiệm, chống lãng phí trong các cơ quan, đơn vị thành phố Hà Nội”
Tác giả: TS. Nguyễn Văn Hùng
Cơ quan công tác hiện nay: Ban Thư ký khoa học, Hội đồng Lý luận Trung ương, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, số 135 Đường Nguyễn Phong Sắc, phường Nghĩa Đô, TP Hà Nội.
Chức vụ: Nguyên Phó trưởng Ban Dân vận Trung ương
Số CCCD: 040058000123
Số TK: Nguyễn Văn Hùng 101869590213 VIETINBANK – CN TP HÀ NỘI.
Số Điện thoại: 0913247978