Sinh hoạt chi bộ là nền tảng, là “tế bào “cơ bản và quan trọng của công tác chính trị tư tưởng trong công tác xây dựng Đảng. Chất lượng sinh hoạt chi bộ quyết định trực tiếp đến năng lực lãnh đạo, hành động, sức chiến đấu của tổ chức cơ sở đảng, đến chất lượng đội ngũ cán bộ, đảng viên và hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị ở cơ sở. Nhận thức rõ tầm quan trọng đó, ngày 23 tháng 7 năm 2025, Ban Bí thư Trung ương Đảng đã ban hành Chỉ thị số 50 – CT/TW về “Tiếp tục đổi mới và nâng cao chất lượng sinh hoạt chi bộ trong giai đoạn mới”
I. Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc đổi mới sinh hoạt chi bộ Cơ sở lý luận
1. Cơ sở lý luận
a) Quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh và của Đảng Cộng sản Việt Nam
Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn nhấn mạnh: "Chi bộ là gốc rễ của Đảng", "Chi bộ tốt thì mọi việc sẽ tốt". Các Nghị quyết Trung ương (đặc biệt là Nghị quyết Trung ương 4 khóa XI, XII, XIII) về xây dựng, chỉnh đốn Đảng đều yêu cầu phải đổi mới, nâng cao chất lượng sinh hoạt chi bộ, coi đây là một khâu đột phá then chốt. Trong Báo cáo Chính trị Đại hội XIV của Đảng đã chỉ rõ: “Đổi mới hoạt động và nâng cao chất lượng của các tổ chức cơ sở đảng và chất lượng đảng viên, khắc phục tình trạng hình thức trong sinh hoạt chi bộ, trong đánh giá, xếp loại hàng năm đối với tổ chức đảng và đảng viên”.
b) Vị trí, vai trò "hạt nhân" của Chi bộ
Theo Điều lệ Đảng, Chi bộ là tổ chức tế bào của Đảng, là hạt nhân chính trị ở cơ sở. Đây là cơ sở lý luận nền tảng nhất. Mọi đường lối, chủ trương của Đảng cuối cùng đều được truyền tải, cụ thể hóa và tổ chức thực hiện thông qua Chi bộ. Chất lượng của Chi bộ quyết định trực tiếp đến năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của toàn Đảng. Đảng mạnh là do các chi bộ mạnh. Chi bộ mạnh là do các đảng viên hăng hái, gương mẫu. Tác dụng của chi bộ là cực kỳ quan trọng, vì nó là sợi dây chuyền để liên hệ giữa Đảng với quần chúng nhân dân. Nhiệm vụ của chi bộ là:(i) Luôn luôn tuyên truyền cho nhân dân và tổ chức nhân dân, để thực hiện chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng; (ii) Luôn luôn chú ý đến tư tưởng và nhu cầu, lợi ích chính đáng, hợp pháp của nhân dân; (iii) Luôn quan tâm đến đời sống kinh tế, chính trị và văn hóa của nhân dân; đồng thời, tuyên truyên, vận động, giáo dục, tổ chức nhân dân để giải quyết các vấn đề cho nhân dân. Thực hiện phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”. Mỗi cán bộ, đảng viên phải thực sự “Nghe dân nói, nói dân hiểu, làm dân tin”
c) Sinh hoạt Chi bộ là hình thức thể hiện nguyên tắc tập trung dân chủ thực chất nhất
Sinh hoạt Chi bộ là môi trường thực hành dân chủ rộng rãi nhất trong Đảng, nơi đảng viên được trao đổi, thảo luận, chất vấn, phê bình và tự phê bình. Việc đổi mới sinh hoạt chính là để bảo đảm nguyên tắc cốt tử này được thực hiện một cách thực chất, không hình thức, tạo ra sức sống nội tại cho tổ chức đảng. Nội dung cốt lõi của nguyên tắc tập trung dân chủ là sự kết hợp biện chứng giữa hai yếu tố tập trung và dân chủ, dân chủ và tập trung:
- Tập trung: thể hiện sự thống nhất ý chí và hành động, đảm bảo tính kỷ luật, sự phục tùng của thiểu số với đa số, của cấp dưới với cấp trên
- Dân chủ: tạo điều kiện để mọi đảng viên được tự do phát biểu ý kiến, thảo luận, đóng góp xây dựng đường lối, chính sách của Đảng
Thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ trong sinh hoạt chi bộ thể hiện:
- Dân chủ trong thảo luận: Trước khi quyết định một vấn đề quan trọng của chi bộ (như chương trình hành động, đánh giá chất lượng đảng viên, kết nạp đảng viên mới, thi hành kỷ luật đảng viên…), Bí thư Chi bộ và ban chi ủy phải chuẩn bị kỹ lưỡng nội dung, dự thảo Nghị quyết. Tại cuộc họp, mọi đảng viên phải được thông tin đầy đủ và có quyền phát biểu ý kiến một cách thẳng thắn, tự do, xây dựng; không được áp đặt, hạn chế quyền phát biểu của đảng viên. Các ý kiến khác nhau, kể cả ý kiến thiểu số, đều phải được tôn trọng, ghi chép biên bản đầy đủ.
- Tập trung trong quyết định của chi bộ: Sau khi thảo luận, mọi vấn đề đều được quyết định theo đa số bằng hình thức biểu quyết (giơ tay hoặc bỏ phiếu kín đối với những vấn đề quan trọng, nhạy cảm). Nghị quyết sau khi được thông qua có giá tri thi hành với tất cả đảng viên trong chi bộ, kể cả những đảng viên có ý kiến khác biệt. Họ phải chấp hành nghiêm chỉnh nhưng vẫn được bảo lưu ý kiến và có quyền báo cáo lên cấp trên.
d) Sinh hoạt Chi bộ là công cụ để nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của Đảng
Thông qua sinh hoạt Chi bộ, đảng viên được:
- Nâng cao nhận thức chính trị, tư tưởng của người cán bộ, đảng viên
- Thống nhất ý chí và hành động của mỗi đảng viên đối với tổ chức đảng
- Kiểm tra, giám sát lẫn nhau trong công tác của cán bộ, đảng viên
- Giải quyết các vấn đề thực tiễn tại cơ sở đặt ra đối với chi bộ và trách nhiệm của từng đảng viên.
Việc đổi mới là để công cụ này trở nên sắc bén, hiệu quả hơn, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
2. Cơ sở thực tiễn
a) Yêu cầu từ bối cảnh mới
Kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế: Đặt ra nhiều vấn đề phức tạp về quản lý, về sự chống phá của các thế lực thù địch, về nguy cơ suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống trong một bộ phận cán bộ, đảng viên. Chi bộ phải là "phòng tuyến" đầu tiên để ngăn chặn các nguy cơ này.
Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư (4.0): Tạo ra cả cơ hội (ứng dụng công nghệ vào sinh hoạt) lẫn thách thức (quản lý thông tin đa chiều, phức tạp). Sinh hoạt Chi bộ không đổi mới sẽ trở nên lạc hậu, không thu hút được đảng viên, nhất là đảng viên trẻ.
Đời sống xã hội biến đổi: Tâm tư, nguyện vọng của nhân dân và đảng viên đa dạng hơn. Sinh hoạt Chi bộ phải gắn với giải quyết những vấn đề bức xúc, thiết thực này.
b) Thực trạng chất lượng sinh hoạt Chi bộ hiện nay (Mặt tích cực và Hạn chế, yếu kém)
* Mặt tích cực:
- Về cơ bản, sinh hoạt Chi bộ được duy trì đều đặn hàng tháng vào ngày 3
- Nội dung bám sát các chỉ thị, nghị quyết của Đảng.
- Một số Chi bộ đã có cách làm sáng tạo như kết hợp sinh hoạt chi bộ với sinh hoạt chuyên đề chuyên đề, tham quan thực tế, ứng dụng công nghệ thông tin trong sinh hoạt
* Mặt hạn chế, yếu kém (Đây chính là lý do thực tiễn thôi thúc phải đổi mới):
- Tính hình thức, đối phó vẫn còn nặng: Nhiều cuộc sinh hoạt diễn ra đơn điệu, máy móc: Bí thư đọc, đảng viên nghe, ghi chép, ít tranh luận, thảo luận. chất vấn.
- Nội dung nghèo nàn, xa rời thực tế: Nặng về học tập, phổ biến văn bản, thiếu những nội dung sát với nhiệm vụ chính trị của cơ quan, đơn vị; chưa mạnh dạn thảo luận, giải quyết những vấn đề nóng hổi, phức tạp nảy sinh tại cơ sở mà quần chúng nhân dân có ý kiến
- Chất lượng phê bình và tự phê bình thấp: Tình trạng "dĩ hòa vi quý", "phê bình trên trời, tự phê bình cho có" vẫn còn phổ biến. Thiếu sự đấu tranh thẳng thắn, chân tình vì sự tiến bộ của đồng chí và sự phát triển của tổ chức. Chi bộ không phát hiện được các vụ việc tham nhũng, tiêu cực trong nội bộ cơ quan, đơn vị, địa phương, cơ sở.
- Phương pháp điều hành còn giản đơn, chưa khoa học: Một số nơi, Bí thư Chi bộ chưa được đào tạo bài bản về kỹ năng điều hành, dẫn đến cuộc họp thiếu sức sống, không tạo được sự thu hút, đồng thuận.
- Chưa khai thác hiệu quả công nghệ thông tin: Việc ứng dụng chưa đồng bộ, chủ yếu dừng lại ở việc gửi tài liệu, chưa tổ chức được các buổi sinh hoạt trực tuyến chất lượng cho đảng viên ở xa. Việc sử dụng “Sổ tay đảng viên điện tử” còn rất hạn chế.
II. Một số giải pháp chủ yếu nâng cao chất lượng sinh hoạt chi bộ trong giai đoạn mới
Trên cơ sở lý luận và thực tiễn nêu trên, các giải pháp cần tập trung vào:
1. Đổi mới mạnh mẽ nội dung sinh hoạt chi bộ
- Lấy nhiệm vụ chính trị làm trung tâm: Nội dung sinh hoạt chi bộ phải xoay quanh việc lãnh đạo, giải quyết những vấn đề trọng tâm, khó khăn, vướng mắc của cơ quan, đơn vị, địa phương, cơ sở. Chuyển từ "học tập thuần túy" sang "thảo luận, đề xuất giải pháp tổ chức thực hiện" một cách thiết thực, hiệu quả
- Đưa các vấn đề "nóng", bức xúc vào nghị trình: Mạnh dạn thảo luận những hiện tượng tiêu cực, tham nhũng, suy thoái tại địa bàn, cơ quan, đơn vị mình để tìm cách phòng ngừa, đấu tranh, khắc phục những hạn chế, yếu kém
- Chuyên đề hóa các kỳ sinh hoạt: Mỗi kỳ sinh hoạt có một chủ đề rõ ràng, tập trung (ví dụ: chuyên đề về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đạo đức công vụ, chuyên đề về ứng phó với biến đổi khí hậu, chuyên đề về chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, kinh tế số, kinh tế tuần hoàn; xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh; cách sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI)...).
2. Đa dạng hóa hình thức, phương pháp sinh hoạt chi bộ
- Áp dụng các phương pháp điều hành hiện đại: Sử dụng các kỹ thuật điều phối (facilitation) để khơi gợi ý kiến, tăng tính tương tác, thay vì độc thoại.
- Kết hợp linh hoạt các hình thức: Ngoài họp trong phòng, có thể tổ chức sinh hoạt tại hiện trường, tham quan thực tế, tọa đàm, giao lưu với các chi bộ bạn.
- Ứng dụng mạnh mẽ công nghệ thông tin: Tổ chức sinh hoạt trực tuyến cho đảng viên ở xa; xây dựng các nhóm trao đổi trực tuyến (trên Zalo, Facebook, phần mềm chuyên dụng) để thảo luận trước và sau buổi sinh hoạt chính thức.
3. Nâng cao chất lượng công tác chuẩn bị sinh hoạt chi bộ
- Xây dựng chương trình, nghị trình cụ thể, chi tiết và thông báo trước cho đảng viên ít nhất 3 ngày.
- Phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng đảng viên: Người chuẩn bị ý kiến tham luận, người dẫn dắt chuyên đề, người phản biện... để tạo trách nhiệm và sự chủ động trong sinh hoạt chi bộ của chi bộ và mỗi đảng viên
- Bí thư Chi bộ và các Ủy viên Chi ủy phải chuẩn bị rất kỹ, dự kiến các tình huống, các vấn đề có thể nảy sinh. Tạo không khí sôi nổi, chân tình, cởi mở, đồng thuận trong sinh hoạt chi bộ, tránh áp đặt, chủ quan
4. Đổi mới nâng cao chất lượng tự phê bình và phê bình trong sinh hoạt chi bộ
- Xây dựng văn hóa phê bình vì mục đích xây dựng: Lấy việc giúp nhau tiến bộ của đồng chí mình làm mục tiêu cao nhất. Bí thư và chi ủy phải gương mẫu đi đầu trong tự phê bình.
- Phê bình phải cụ thể, có căn cứ, tránh chung chung, nể nang. Tập trung vào việc làm, khuyết điểm, hướng khắc phục nhũng hạn chế, khuyết điểm.
- Có cơ chế theo dõi, giám sát việc khắc phục khuyết điểm sau khi đã được chỉ ra trong sinh hoạt Chi bộ.
- Tiếp tục đổi mới và nâng cao hiệu quả công tác kiểm điểm, phê bình và tự phê bình, đánh giá chất lượng chi bộ và đảng viên hàng năm.
5. Nâng cao năng lực, trách nhiệm của Bí thư Chi bộ và Ban Chi ủy
Trong Báo cáo Chính trị Đại hội XIV của Đảng chỉ rõ: “Nâng cao bản lĩnh chính trị, năng lực lãnh đạo, kỷ năng và nghiệp vụ công tác đảng, năng lực cụ thể hóa và tổ chức thực hiện cho đội ngũ cấp ủy viên và cán bộ chuyên trách công tác đảng tại cơ sở”.
- Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng cho Bí thư Chi bộ, đặc biệt là kỹ năng điều hành cuộc họp, kỹ năng lắng nghe, tổng hợp và xử lý tình huống.
- Bí thư Chi bộ phải là người dân chủ, gương mẫu, có uy tín, thực sự là "linh hồn" của Chi bộ.
6. Tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy cấp trên
- Cấp ủy cấp trên phải xây dựng kế hoạch, hướng dẫn cụ thể, sát sao cho Chi bộ. Phân công Uỷ viên Ban Chấp hành, Ban Thường vụ cấp ủy cấp trên về theo dõi, sinh hoạt với chi bộ cơ sở
- Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, sơ kết, tổng kết việc thực hiện; thường xuyên và rút kinh nghiệm kịp thời biểu dương, khen thưởng các mô hình sinh hoạt Chi bộ có chất lương, hiệu quả để nhân ra diện rộng; đồng thời, chấn chỉnh, khắc phục những hạn chế, yếu kém trong sinh hoạt chi bộ để xây dựng chi bộ, đảng bộ trong sạch, vững
***
Việc tiếp tục đổi mới sinh hoạt Chi bộ trong kỷ nguyên mới là một yêu cầu khách quan, cấp thiết, xuất phát từ cả cơ sở lý luận vững chắc và thực tiễn sinh động. Thành công của công việc này phụ thuộc vào sự quyết tâm chính trị của toàn Đảng, trước hết là từ sự chủ động, sáng tạo của mỗi Chi bộ và mỗi đảng viên. Một Chi bộ với nội dung sinh hoạt thiết thực, hình thức đa dạng, tinh thần dân chủ lành mạnh và chất lượng tự phê bình và phê bình cao chính là nền tảng vững chắc để xây dựng Đảng ta thực sự trong sạch, vững mạnh./.
TS. Nguyễn Văn Hùng,
Hội đồng Lý luận Trung ương