Chiều ngày 30/6/2026, tại Hà Nội, Hội đồng Lý luận Trung ương phối hợp cùng Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề: "Địa chính trị AI và vai trò của ngoại giao công nghệ". Đây là hoạt động khoa học quan trọng nhằm phục vụ trực tiếp cho việc triển khai thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, đồng thời cụ thể hóa các định hướng chiến lược của văn kiện Đại hội XIV của Đảng.
Đoàn chủ trì hội thảo
Đoàn chủ trì Hội thảo gồm có: GS,TS Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị khoá XIII, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương; PGS,TS Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương; và PGS,TS Hoàng Anh, Vụ trưởng Vụ Quản lý khoa học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh.
Hội thảo có sự tham dự của đông đảo các nhà khoa học, chuyên gia hàng đầu đến từ các ban, bộ, ngành Trung ương, Hội đồng Lý luận Trung ương, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Học viện Ngoại giao, Bộ Ngoại giao, và C06 Bộ Công an.
Sự dịch chuyển mang tính cấu trúc và hình thái "Địa chính trị AI"
Phát biểu khai mạc và định hướng hội thảo, GS,TS Nguyễn Xuân Thắng nhấn mạnh thế giới đang trải qua những thay đổi mang tính cấu trúc sâu sắc, dịch chuyển từ kỷ nguyên công nghiệp sang kỷ nguyên trí tuệ, trong đó trí tuệ nhân tạo (AI) đóng vai trò là cốt lõi của lực lượng sản xuất mới. Nếu thế kỷ XX được định hình bởi địa chính trị lãnh thổ, dầu mỏ và năng lượng, thì thế kỷ XXI đang chứng kiến sự nổi lên của hình thái "địa chính trị AI", định hình lại phương thức phát triển, cách thức hợp tác và bản chất cạnh tranh toàn cầu.
GS.TS Nguyễn Xuân Thắng, Uỷ viên Bộ Chính trị khoá XIII, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương phát biểu tại hội thảo
Cạnh tranh quốc tế đã chuyển dịch mạnh mẽ: từ cạnh tranh tài nguyên sang công nghệ, từ cạnh tranh vốn sang tri thức, từ cạnh tranh lao động sang nhân tài, và từ sức mạnh cứng sang sức mạnh mềm cùng năng lực kiến tạo phát triển. Đồng chí khẳng định: "Cuộc đua AI không đơn thuần là cuộc đua về thuật toán hay doanh nghiệp công nghệ, mà là cuộc cạnh tranh để kiểm soát những nền tảng của quyền lực phát triển mới bao gồm bán dẫn, dữ liệu, điện toán đám mây và tiêu chuẩn kỹ thuật".
Toàn cảnh hội thảo
Phân tích về cục diện thế giới, các đại biểu chỉ ra trục cạnh tranh trung tâm hiện nay diễn ra giữa các nước lớn, điển hình là Hoa Kỳ và Trung Quốc. Trong khi Hoa Kỳ giữ ưu thế lớn về hệ sinh thái Big Tech, các mô hình AI tạo sinh mạnh và chip thế hệ mới nhất, thì Trung Quốc lại vươn lên mạnh mẽ nhờ lợi thế quy mô thị trường, tối ưu hóa chi phí và đi đầu trong xu hướng AI chi phí thấp, mở ra hình mẫu tự tin cho các nước đang phát triển tham gia vào sân chơi công nghệ toàn cầu.
Ngoại giao công nghệ – Công cụ chiến lược trong Kỷ nguyên mới
Một trong những điểm nhấn đặc biệt tại Hội thảo là việc thảo luận về khái niệm "ngoại giao công nghệ". Với tinh thần Đại hội XIV, ngoại giao hiện nay được đặt ở vị thế mới, trọng yếu và thường xuyên, ngang tầm với quốc phòng, an ninh và giữ vai trò tiên phong.
Đối với một nước đi sau như Việt Nam, ngoại giao công nghệ không phải là việc riêng của ngành ngoại giao, mà là một chiến dịch vận động tổng thể có sự tham gia của các cơ quan đối ngoại, an ninh, tham tán khoa học công nghệ nhằm tiếp cận công nghệ chiến lược, tham gia định hình luật chơi và nâng cấp năng lực nội sinh của đất nước.
PGS.TS Trần Quốc Cường phát biểu tại hội thảo
Trình bày tham luận tại hội thảo, PGS,TS Trần Quốc Cường, nguyên Uỷ viên Trung ương, nguyên Bí thư tỉnh Điện Biên, Ủy viên Hội đồng Lý luận Trung ương đã làm rõ cơ sở chính trị, pháp lý (như Nghị quyết 48, Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị và Luật Công nghệ cao) để triển khai các biện pháp ngoại giao đặc thù. Từ bài học thành công của "ngoại giao vắc-xin" hay dự án vệ tinh VNREDSat, Việt Nam cần áp dụng các biện pháp ngoại giao đặc thù để chủ động thu hút nguồn lực, chuyển giao công nghệ lõi và đón đầu làn sóng AI tiên tiến.
Đại biểu tham gia thảo luận tại hội thảo
Các đại biểu cũng thẳng thắn chỉ ra những thách thức lớn đối với các nước Nam bán cầu, trong đó có nguy cơ rơi vào bẫy "bóc lột dữ liệu" – khi nhân lực chỉ làm các công việc giá rẻ như dán nhãn, làm sạch dữ liệu cho các Big Tech nước ngoài, hoặc đối mặt với nguy cơ mất an toàn thông tin khi dòng chảy dữ liệu bị kiểm soát. Do đó, xây dựng một hệ thống "AI chủ quyền" (mô hình ngôn ngữ lớn dựa trên văn hóa, ngôn ngữ và dữ liệu của riêng Việt Nam) là đòi hỏi cấp bách để bảo vệ chủ quyền số quốc gia.
Định vị Việt Nam và các nhóm giải pháp kiến tạo để Việt Nam không chỉ dừng lại là một thị trường tiêu thụ mà tiến tới làm chủ công nghệ và đạt mục tiêu lọt vào Top 3 quốc gia dẫn đầu ASEAN về AI vào năm 2030, Hội thảo đã thống nhất 5 trọng tâm chiến lược cần triển khai thông qua ngoại giao công nghệ:
Ngoại giao tài nguyên chiến lược: Khai thác và hợp tác quốc tế về nguồn đất hiếm dựa trên nguyên tắc tự chủ, hài hòa lợi ích, kiên quyết không xuất khẩu thô mà gắn liền với chế biến sâu, công nghệ sạch nhằm hình thành chuỗi giá trị linh kiện điện tử, bán dẫn tại Việt Nam.
Thu hút và chuyển giao công nghệ lõi: Chuyển dịch tư duy từ thu hút "vốn" FDI sang thu hút "công nghệ và quản trị"; tranh thủ bắt tay, đi cùng các tập đoàn lớn (như NVIDIA, Google, Samsung) để thiết lập trung tâm R&D, phòng thí nghiệm chung nhằm từng bước tự chủ công nghệ.
Chủ động tham gia luật chơi số: Tận dụng các Hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới liên quan đến dòng chảy dữ liệu, định danh số, an ninh mạng và tiêu chuẩn AI để bảo vệ không gian chính sách quốc gia.
Ngoại giao dữ liệu và nhân tài: Kết nối mạnh mẽ cộng đồng trí thức, chuyên gia người Việt ở nước ngoài với hệ sinh thái trong nước; xây dựng chiến lược dữ liệu quốc gia "đúng, đủ, sạch, sống".
Đào tạo nguồn nhân lực bài bản, thực chất: Đào tạo nguồn nhân lực công nghệ cao phải gắn chặt với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp và thị trường, tránh việc phải đào tạo lại; đồng thời chú trọng đầu tư dài hạn vào các ngành khoa học cơ bản như toán học, vật lý để tạo nền móng vững chắc.
Đại biểu tham gia thảo luận tại hội thảo
Phát biểu kết luận, GS,TS Nguyễn Xuân Thắng đánh giá cao các ý kiến tâm huyết, thẳng thắn và có tính phản biện cao tại Hội thảo. Những kiến nghị, đề xuất từ hội thảo sẽ là cơ sở lý luận và thực tiễn quan trọng để tham mưu cho Bộ Chính trị, Ban Chấp hành Trung ương Đảng trong việc định hình các chính sách phát triển khoa học công nghệ, bảo đảm độc lập tự chủ chiến lược và đưa đất nước tự tin tiến mạnh vào Kỷ nguyên mới – Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam./.
Tin: Nguyễn Thanh - Ảnh: Gia Đức