Năm nay, toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta long trọng kỷ niệm 51 năm Ngày Giải phóng Miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1945 – 30/4/2026) – trang vàng chói lọi trong lịch sử dân tộc Việt Nam, một sự kiện trọng đại biến ước mơ của nhân dân ta về độc lập dân tộc, thống nhất đất nước giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc thành hiện thực.
Đại thắng mùa xuân 1975 kết thúc oanh liệt 30 năm đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân, đế quốc xâm lược, giải phóng dân tộc và bảo vệ Tổ quốc, mang tầm vóc to lớn cả về quân sự và chính trị, cả về không gian và lực lượng. Điều đó thể hiện sâu sắc tài thao lược, nghệ thuật chỉ đạo chiến tranh xuất sắc của Đảng ta trong việc tổ chức lực lượng, xây dựng thế trận, tạo và năm bắt thời cơ, hạ quyết tâm cho trận quyết chiến chiến lược để giành thắng lợi trọn vẹn.
Thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước nói chung và của cuộc tổng tiến công và nổi dậy chiến lược giành Đại thắng mùa xuân 1975 vẫn mãi là anh hung ca thống nhất đất nước. Bản anh hùng ca thống nhất đất nước không chỉ là ký ức hào hùng của sự kiện lịch sử trọng đại của dân tộc, mà còn là nguồn động lực tinh thần mạnh mẽ cho hôm nay và mai sau. Đó là bản hung ca về ý chí độc lập, tự chủ, khát vọng hòa bình, phát triển và vươn lên mạnh mẽ của Việt Nam.
Năm tháng qua đi, nhưng mỗi dịp 30/4 về, cả trăm triệu người Việt Nam lại tự hào, ngân vang mãi anh hùng ca thống nhất đất nước. Càng suy ngẫm sâu xa chúng ta càng thấy những tố chất tạo ra khí phách và sức mạnh của dân tộc, của đất nước để nhiệm vụ nào đặt ra cũng hoàn thành, khó khăn nào chúng ta cũng vượt qua và kẻ thù nào chúng ta cũng đánh thắng.
Thứ nhất, nước Việt Nam là một, dân tộc Việt Nam là một – đó là ý chí dân tộc và là chân lý lịch sử tạo nên sức mạnh vô biên cảu Việt Nam.
Trước hết, xét về phương diện lịch sử, Việt Nam từ rất sớm đã hình thành một quốc gia thống nhất. Từ thời các triều đại phong kiến như Đinh, Lê, Lý, Trần, đến Lê sơ, Nguyễn, dù có lúc thăng trầm, nhưng ý thức về một quốc gia thống nhất luôn được duy trì và củng cố. Những giai đoạn chia cắt như thời Trịnh – Nguyễn phân tranh hay thời kỳ thực dân xâm lược cũng không làm mất đi ý thức thống nhất dân tộc, mà ngược lại càng hun đúc thêm khát vọng đoàn tụ.
Về phương diện văn hóa, dân tộc Việt Nam tuy đa dạng về thành phần dân tộc, phong tục, tập quán, nhưng lại có sự thống nhất sâu sắc về giá trị cốt lõi: lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết, ý chí tự cường. Chính những giá trị ấy đã tạo nên một cộng đồng dân tộc thống nhất trong đa dạng – một đặc trưng nổi bật của Việt Nam.
Về phương diện chính trị – xã hội, mệnh đề “Nước Việt Nam là một, dân tộc Việt Nam là một” này thể hiện ý chí không thể tách rời của dân tộc. Trong bối cảnh đất nước từng bị chia cắt thành hai miền sau Hiệp định Geneve năm 1954, câu nói ấy trở thành lời hiệu triệu, là niềm tin, là mục tiêu chiến lược của cách mạng Việt Nam. Nó khẳng định rằng sự chia cắt chỉ là tạm thời, còn thống nhất là tất yếu lịch sử.
Như vậy, “Nước Việt Nam là một, dân tộc Việt Nam là một” vừa là chân lý khách quan, vừa là ý chí chủ quan, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của cách mạng Việt Nam.
Thứ hai, nhân tố quyết định đưa tới thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước là sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng và sự đồng lòng chung sức, quyết tâm sắt đá của toàn dân, toàn quân ta.
Sau năm 1954, đất nước tạm thời bị chia cắt làm hai miền với hai chế độ chính trị khác nhau. Miền Bắc bước vào thời kỳ xây dựng chủ nghĩa xã hội, trở thành hậu phương lớn cho cách mạng cả nước. Miền Nam tiếp tục cuộc đấu tranh chống lại chế độ tay sai và sự can thiệp của nước ngoài, nhằm giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.
Dưới sự lãnh đạo của Đảng, cuộc đấu tranh thống nhất đất nước được xác định là nhiệm vụ thiêng liêng, lâu dài và đầy gian khổ. Đảng đã đề ra đường lối chiến lược đúng đắn: kết hợp đấu tranh chính trị với đấu tranh vũ trang, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, phát huy cao độ tinh thần yêu nước và ý chí độc lập tự chủ.
Hà Nội ngày 30-4-1975
Ở miền Bắc, công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội không chỉ nhằm phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, mà còn tạo nền tảng vật chất – tinh thần vững chắc cho sự nghiệp giải phóng miền Nam. Miền Bắc đã trở thành “hậu phương lớn”, cung cấp sức người, sức của cho tiền tuyến.
Ở miền Nam, phong trào đấu tranh diễn ra mạnh mẽ với nhiều hình thức phong phú: từ đấu tranh chính trị đến đấu tranh vũ trang. Các phong trào như Đồng khởi, chiến tranh du kích, các chiến dịch lớn đã từng bước làm thay đổi cục diện chiến trường và dẫn tới thắng lợi cuối cùng.
Cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước là một trong những cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc tiêu biểu nhất trong thế kỷ XX. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, nhân dân ta đã phát huy cao độ tinh thần “Không có gì quý hơn độc lập, tự do”, vượt qua mọi khó khăn, hy sinh, đánh bại một đối thủ mạnh hơn nhiều lần về tiềm lực kinh tế và quân sự.
Quá trình đấu tranh ấy là minh chứng sinh động của sự đúng đắn của đường lối cách mạng, vai trò lãnh đạo sáng suốt của Đảng và sức mạnh vô địch của khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Thứ ba, ý nghĩa của Đại thắng mùa Xuân năm 1975, bản anh hùng ca thống nhất đất nước.
Đại thắng mùa Xuân năm 1975 là đỉnh cao của cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, là sự kiện có ý nghĩa lịch sử to lớn không chỉ đối với Việt Nam mà còn đối với phong trào cách mạng thế giới.
Trước hết, về mặt dân tộc, thắng lợi này đã chấm dứt hoàn toàn ách thống trị của chủ nghĩa thực dân mới, giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước. Đây là sự kiện đánh dấu việc hoàn thành một trong những nhiệm vụ lịch sử trọng đại nhất của dân tộc: thống nhất Tổ quốc.
Về mặt chính trị – xã hội, Đại thắng 1975 đã mở ra một kỷ nguyên mới: kỷ nguyên cả nước độc lập, thống nhất, cùng đi lên chủ nghĩa xã hội. Từ đây, Việt Nam có điều kiện tập trung nguồn lực để phát triển đất nước, nâng cao đời sống nhân dân.
Về mặt quốc tế, thắng lợi của Việt Nam đã cổ vũ mạnh mẽ phong trào giải phóng dân tộc trên thế giới, góp phần làm thay đổi cục diện chính trị toàn cầu. Nó chứng minh rằng một dân tộc nhỏ bé nhưng có ý chí kiên cường, có đường lối đúng đắn và sự đoàn kết toàn dân thì hoàn toàn có thể chiến thắng những thế lực hùng mạnh.
Đại thắng mùa Xuân năm 1975 cũng để lại nhiều bài học quý báu: Về vai trò lãnh đạo của Đảng, về sức mạnh của nhân dân, về nghệ thuật chiến tranh nhân dân, về kết hợp sức mạnh dân tộc và sức mạnh thời đại. Những bài học ấy vẫn còn nguyên giá trị trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay.
Ngày nay, trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng, anh hùng ca thống nhất vẫn tiếp tục vang lên với những nội dung mới. Đó không chỉ là cuộc đấu tranh bằng vũ khí, mà là cuộc đấu tranh trên các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, khoa học – công nghệ, nhằm đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới phát triển nhanh và bền vững.
Ý chí thống nhất ngày nay được thể hiện ở sự đồng thuận xã hội, ở tinh thần đoàn kết giữa các vùng miền, giữa các dân tộc, giữa trong nước và cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài. Đó là sự chung sức, đồng lòng để xây dựng một Việt Nam giàu mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.
Khát vọng xây dựng kỷ nguyên mới của đất nước là khát vọng vươn lên trở thành một quốc gia phát triển, có vị thế cao trên trường quốc tế. Để hiện thực hóa khát vọng ấy, cần tiếp tục phát huy những giá trị đã làm nên thắng lợi của sự nghiệp thống nhất: lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết toàn dân tộc, ý chí tự cường và sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng.
“Vang mãi anh hùng ca Thống nhất đất nước” không chỉ là lời nhắc nhớ về một giai đoạn lịch sử hào hùng, mà còn là lời hiệu triệu cho hiện tại và tương lai. Mệnh đề “Nước Việt Nam là một, dân tộc Việt Nam là một” mãi mãi là chân lý, là nền tảng tư tưởng, là nguồn sức mạnh tinh thần vô tận của dân tộc.
Từ quá trình đấu tranh gian khổ đến Đại thắng mùa Xuân năm 1975 và từ đó đến công cuộc xây dựng đất nước hôm nay, tất cả đều cho thấy một điều: Khi dân tộc Việt Nam đoàn kết, đồng lòng, có mục tiêu đúng đắn và niềm tin vững chắc, thì không có khó khăn nào là không thể vượt qua. Và chắc chắn rằng, với truyền thống vẻ vang và ý chí kiên cường, dân tộc Việt Nam sẽ tiếp tục tạo nên những kỳ tích mới, viết nên những bản hùng ca mới khi đưa đất nước tiến bước vững chắc trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, vì hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội.
GS,TS Vũ Văn Hiền