Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XIV tiếp tục khẳng định vị trí trung tâm của con người và văn hóa trong chiến lược phát triển đất nước. Nghị quyết nhấn mạnh: “Phát triển nguồn lực con người, phát triển văn hoá thực sự trở thành nền tảng tinh thần, sức mạnh nội sinh, động lực to lớn cho sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước”. Đây không chỉ là định hướng chiến lược mà còn là giải pháp căn cơ nhằm khơi dậy khát vọng phát triển và nâng cao sức mạnh quốc gia.
Văn hóa, con người - nền tảng tinh thần của xã hội
Trong nhiều thập kỷ qua, cùng với quá trình đẩy mạnh phát triển kinh tế, Đảng và Nhà nước ta luôn coi trọng phát triển văn hóa và con người Việt Nam, xem đây là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển. Chủ trương này đã được cụ thể hóa qua nhiều nghị quyết, chính sách lớn và từng bước đi vào cuộc sống, tạo chuyển biến rõ nét trong toàn xã hội.
Thực tiễn triển khai cho thấy, lĩnh vực văn hóa và phát triển con người đã đạt được nhiều kết quả quan trọng. Theo đó, “thể chế, chính sách và nguồn lực đầu tư cho phát triển văn hoá được tăng cường. Hệ thống thiết chế văn hoá được quan tâm xây dựng và phát huy. Các hoạt động văn hoá, sản phẩm văn hoá, nghệ thuật ngày càng đa dạng, phong phú. Công nghiệp văn hoá, dịch vụ văn hoá và thị trường văn hoá từng bước được phát triển. Hội nhập quốc tế về văn hoá ngày càng được mở rộng. Đã xây dựng và triển khai thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hoá giai đoạn 2025-2035”. (1)
Cùng với đó, các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về phát triển toàn diện con người ngày càng đầy đủ, trọng tâm và thực chất. Nhờ đó, “chỉ số phát triển con người (HDI) được cải thiện rõ rệt, tăng 14 bậc, đạt 0,766 điểm, thuộc nhóm nước phát triển con người cao. Chỉ số hạnh phúc năm 2025 xếp thứ 46/143 quốc gia, tăng 33 bậc so với năm 2021”. (2)
Đặc biệt, các lĩnh vực gắn trực tiếp với chất lượng con người như giáo dục, y tế, an sinh xã hội tiếp tục đạt nhiều kết quả tích cực. Theo đó, đã thực hiện miễn, hỗ trợ học phí đối với trẻ em mầm non, học sinh phổ thông; đồng thời đã triển khai xây dựng hơn 200 trường học nội trú liên cấp ở các xã biên giới đất liền. Tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế tăng từ 90,9% năm 2020 lên 95,2% năm 2025. Tuổi thọ trung bình tính từ lúc sinh là 74,8 năm số năm sống khoẻ khoảng 67 năm. Tỷ lệ hộ nghèo đa chiều giảm từ 4,2% năm 2022 xuống còn 1,3% năm 2025.
Những kết quả trên cho thấy định hướng phát triển lấy con người làm trung tâm đã từng bước đi vào hiện thực, qua đó góp phần củng cố niềm tin xã hội và tạo nền tảng vững chắc cho phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn tiếp theo.
Phát triển mạnh mẽ, toàn diện văn hoá và con người Việt Nam
Trên cơ sở những kết quả đạt được, Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XIV xác định rõ yêu cầu tiếp tục phát triển mạnh mẽ, toàn diện văn hóa và con người Việt Nam, coi đây là trụ cột chiến lược trong giai đoạn phát triển mới: “Phát triển nguồn lực con người, phát triển văn hoá thực sự trở thành nền tảng tinh thần, sức mạnh nội sinh, động lực to lớn cho sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước”.
Báo cáo chính trị của Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng nhấn mạnh: “Xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đồng bộ trên nền tảng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hoá, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam”. Việc đặt văn hóa trên nền tảng hệ giá trị đồng bộ cho thấy tư duy phát triển đã chuyển từ chú trọng “biểu hiện” sang nhấn mạnh “giá trị”, qua đó tạo nền tảng bền vững cho phát triển quốc gia.
Cùng với đó, phát triển con người được xác định là nhiệm vụ trung tâm, xuyên suốt. Báo cáo chính trị nêu rõ: “Phát triển toàn diện con người Việt Nam về đạo đức, trí tuệ, ý thức dân tộc, trách nhiệm công dân, thượng tôn pháp luật, năng lực sáng tạo, thẩm mỹ, thể lực, kỹ năng sống, kỹ năng nghề nghiệp, kỹ năng số”. Đây là cách tiếp cận toàn diện, phù hợp với yêu cầu của thời đại mới, khi con người không chỉ cần có tri thức mà còn phải có bản lĩnh, kỹ năng và khả năng thích ứng trong môi trường biến đổi nhanh.
Về mối quan hệ giữa văn hóa và con người, Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam khẳng định: “Phát triển văn hoá vì sự hoàn thiện nhân cách con người xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên mới và xây dựng con người để phát triển văn hoá”. Quan điểm này đã đặt văn hóa và con người trong mối quan hệ biện chứng, gắn bó chặt chẽ, tác động qua lại lẫn nhau.
Ở tầm khái quát hơn, Nghị quyết số 80-NQ/TW nhấn mạnh yêu cầu phát triển đồng bộ hai lĩnh vực này trên nền tảng giá trị chung của quốc gia và dân tộc. Theo đó, “Phát triển toàn diện văn hoá, con người Việt Nam trên nền tảng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hoá, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam; phát huy truyền thống yêu nước, bản lĩnh, trí tuệ, tinh thần tự chủ, tự cường dân tộc, đề cao đạo đức, tài năng, sức sáng tạo và khát vọng cống hiến vì sự phồn vinh, văn minh, hạnh phúc của Nhân dân và sự phát triển mạnh mẽ của dân tộc Việt Nam trong kỷ nguyên mới”.
Về các chỉ tiêu cụ thể, Báo cáo chính trị nêu rõ một trong những mục tiêu quan trọng trong giai đoạn mới là: chỉ số phát triển con người (HDI) đạt khoảng 0,8; tuổi thọ trung bình tính từ lúc sinh đạt khoảng 75,5 tuổi, trong đó thời gian sống khoẻ mạnh đạt tối thiểu 68 năm; Tỷ lệ hộ nghèo duy trì mức giảm 1-1,5 điểm%/năm. Phấn đấu thuộc nhóm 40 quốc gia có chỉ số hạnh phúc cao nhất.
Việc xác định rõ các chỉ tiêu này cho thấy cách tiếp cận phát triển ngày càng cụ thể, thực chất, gắn kết chặt chẽ giữa mục tiêu kinh tế với mục tiêu xã hội và phát triển con người. Đây là cam kết chính trị mạnh mẽ trong việc hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh, bền vững dựa trên nền tảng văn hóa và con người.
Hiện thực hóa động lực phát triển từ văn hoá và con người
Để hiện thực hóa quan điểm phát triển văn hóa và con người trở thành nền tảng tinh thần, động lực nội sinh của đất nước, Báo cáo chính trị của Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã đề ra hệ thống nhiệm vụ, giải pháp toàn diện, đồng bộ.
Trước hết, tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách theo hướng đặt văn hóa ngang hàng với kinh tế, chính trị, xã hội, bảo đảm sự phát triển hài hòa giữa các lĩnh vực. “Đẩy mạnh phát triển đồng bộ các lĩnh vực văn hoá; xây dựng môi trường văn hoá, đời sống, lối sống văn hoá trong gia đình, trường học, cơ quan, đơn vị và cộng đồng dân cư”. Đây là giải pháp có tính nền tảng, nhằm tạo môi trường thuận lợi để hình thành và phát triển con người toàn diện.
Cùng với đó, tập trung xây dựng hệ giá trị và chuẩn mực con người Việt Nam trong thời kỳ mới, gắn với việc phát huy vai trò của gia đình, nhà trường và xã hội. Việc triển khai đồng bộ hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người không chỉ mang ý nghĩa định hướng, mà còn là cơ sở để nâng cao “sức đề kháng” văn hóa trước những tác động tiêu cực của mặt trái kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế.
Một nhiệm vụ quan trọng khác là phát triển mạnh công nghiệp văn hóa, dịch vụ văn hóa gắn với ứng dụng khoa học-công nghệ và chuyển đổi số: “Tăng cường quản lý và phát triển các loại hình truyền thông, thông tin trên nền tảng số; phát triển và quản lý có hiệu quả thị trường sản phẩm, dịch vụ văn hoá số”. Đây là hướng đi phù hợp với xu thế thời đại, góp phần đưa văn hóa trở thành nguồn lực kinh tế quan trọng.
Đồng thời, chú trọng xây dựng đội ngũ cán bộ làm công tác văn hóa, đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ, những người trực tiếp sáng tạo và lan tỏa các giá trị văn hóa: “nâng cao phẩm chất, năng lực cán bộ lãnh đạo, quản lý về văn hoá và phát triển con người; chăm lo đội ngũ văn nghệ sĩ và những người làm công tác văn hoá”.
Đặc biệt, việc khơi dậy và phát huy mạnh mẽ sức mạnh tinh thần của con người Việt Nam được xác định là giải pháp mang tính đột phá. Báo cáo chính trị nhấn mạnh: “Khơi dậy mạnh mẽ tinh thần yêu nước, tự chủ, tự tin, tự lực, tự cường, tự hào dân tộc, khát vọng xây dựng đất nước phồn vinh, văn minh, hạnh phúc.” Đây chính là nguồn lực nội sinh to lớn, có ý nghĩa quyết định trong việc chuyển hóa các mục tiêu phát triển thành hiện thực.
Có thể thấy, hệ thống nhiệm vụ, giải pháp được đặt ra không chỉ toàn diện mà còn mang tính khả thi cao, gắn với điều kiện thực tiễn của đất nước. Khi các giải pháp này được triển khai đồng bộ, hiệu quả, văn hóa và con người Việt Nam sẽ thực sự trở thành động lực mạnh mẽ, đưa đất nước phát triển nhanh và bền vững trong kỷ nguyên mới./.
Theo TTXVN
(1), (2): trích Báo cáo chính trị của Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV