trang thông tin điện tử

Dữ liệu khảo sát toàn cầu quy mô lớn nhất từ trước đến nay của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) thông qua Chương trình Đánh giá Học sinh Quốc tế (PISA) đã mang lại một bức tranh ảm đạm về chất lượng giáo dục thế giới. Với sự tham gia đánh giá của hơn 760.000 học sinh 15 tuổi tại 91 quốc gia và nền kinh tế, đại diện cho khoảng 33 triệu học sinh trên toàn cầu, kết quả công bố của OECD cho thấy một sự sụt giảm chưa từng có về kỹ năng học tập căn bản, trong đó môn đọc hiểu ghi nhận mức suy giảm nghiêm trọng nhất. Điểm chuẩn đọc hiểu trung bình của học sinh các nước OECD đã giảm từ mức cao nhất 501 điểm vào năm 2012 xuống chỉ còn 466 điểm trong năm 2025. Riêng trong giai đoạn từ năm 2015 đến nay, điểm đọc hiểu trung bình đã mất đi 28 điểm, tương đương với việc học sinh bị tụt hậu khoảng một năm rưỡi thời gian học tập chính khóa. 

Sự suy giảm mang tính hệ thống này không còn là biến động nhất thời hay mang tính cục bộ ở một vài quốc gia đơn lẻ. Dữ liệu dài hạn khẳng định một xu thế thoái trào trên diện rộng, diễn ra ngay cả tại những nền giáo dục vốn luôn được ca ngợi là chuẩn mực của thế giới phương Tây. Hiện nay, cứ năm học sinh 15 tuổi tại các nước OECD thì có một em rơi vào tình trạng yếu kém đồng thời ở cả ba lĩnh vực toán học, khoa học và đọc hiểu. Điều đáng lo ngại nhất là việc đọc hiểu vốn được coi là chìa khóa vạn năng để mở ra mọi cánh cửa tri thức khác. Khi cánh cửa này bị thu hẹp, năng lực tiếp thu toán học, tư duy khoa học và khả năng thích ứng xã hội của cả một thế hệ thanh thiếu niên đang đứng trước nguy cơ sụt giảm trên diện rộng. 

Suy giảm chú ý, hội chứng đọc lướt và cái bẫy của việc lạm dụng trí tuệ nhân tạo 

Khi phân tích nguồn gốc của cuộc khủng hoảng đọc hiểu, báo cáo của OECD bác bỏ giả thuyết cho rằng đây thuần túy là di chứng của đại dịch toàn cầu hay việc gián đoạn trường học. Thay vào đó, dữ liệu đối chiếu chuỗi thời gian cho thấy sự suy giảm đã âm thầm tích tụ từ hơn một thập kỷ trước, trùng khớp hoàn toàn với giai đoạn bùng nổ của điện thoại thông minh, mạng xã hội và các thuật toán phân phối nội dung gây nghiện. Tổng Thư ký OECD Mathias Cormann đã thẳng thắn chỉ ra rằng thời gian nhìn màn hình gia tăng và thói quen đọc sách để giải trí giảm đang diễn ra song song với suy giảm về kết quả đọc hiểu. 

Khảo sát của OECD chỉ ra rằng đọc nhanh là một hiện tượng tâm lý nhận thức đáng báo động. Đây là trạng thái học sinh chỉ quét nhanh qua văn bản một cách hời hợt, chụp lấy vài từ khóa rời rạc rồi đưa ra câu trả lời nhanh chóng mà không hề có quá trình thẩm thấu, xử lý ngữ cảnh hay đối chiếu logic. Tỷ lệ học sinh mắc lỗi đọc nhanh này đã tăng gần gấp đôi kể từ năm 2018, chạm mức khoảng 9% tổng số bài kiểm tra. Môi trường mạng xã hội với những video ngắn vài chục giây và các mẩu tin tức ngắn ngủi đã tái lập trình cơ chế tiếp nhận thông tin của não bộ thanh thiếu niên. Học sinh ngày càng mất đi sự kiên nhẫn để đọc hết một văn bản dài nhiều trang, cảm thấy bồn chồn khi phải đối mặt với các cấu trúc ngữ pháp phức tạp và hoàn toàn bất lực trong việc bóc tách những tầng nghĩa ẩn dụ sâu xa. 

Cùng với thiết bị thông minh, sự xuất hiện ồ ạt của các công cụ trí tuệ nhân tạo tạo sinh đang tạo ra một nghịch lý sư phạm sâu sắc. Khảo sát của OECD ghi nhận có tới 46% học sinh thường xuyên sử dụng trí tuệ nhân tạo để phục vụ việc học tập, từ tìm kiếm thông tin ban đầu, giải thích khái niệm cho đến tóm tắt tài liệu và viết luận. Khảo sát của OECD cũng cho thấy một quy luật tỉ lệ nghịch rõ rệt: những học sinh phụ thuộc vào trí tuệ nhân tạo để viết văn bản, tóm tắt bài đọc và nghiên cứu tài liệu có kết quả học tập thấp hơn đáng kể so với những bạn bè tự mình thực hiện các thao tác tư duy này, với khoảng cách chênh lệch điểm số tương đương một năm học tập. Khi công nghệ thay thế toàn bộ quá trình vật lộn nhận thức cần thiết, cơ bắp tư duy của học sinh bị teo tóp. Các em có thể tạo ra những câu trả lời trôi chảy trên màn hình chỉ bằng một dòng lệnh, nhưng trong não bộ lại không hình thành bất kỳ liên kết tri thức hay năng lực phân tích phản biện thực chất nào. 

Sự thoái lui của văn hóa đọc và nghịch lý bất bình đẳng số

Bên cạnh yếu tố công nghệ, bản chất của hành vi đọc trong đời sống thường ngày của thanh thiếu niên đã biến đổi theo hướng tiêu cực. Tỷ lệ học sinh đọc sách như một sở thích cá nhân, một hành vi tự nguyện để giải trí, đã giảm sút xuống mức thấp kỷ lục. Đọc sách không còn được xem là một hình thức giải trí tự thân, mà bị coi như một nghĩa vụ học đường nặng nề, một sự trừng phạt nhàm chán đối với những đứa trẻ đã quen với sự kích thích thị giác cực mạnh từ thế giới số. Việc từ bỏ đọc sách in truyền thống để chuyển sang tiếp nhận thông tin ngắt quãng trên mạng đã làm nghèo nàn nghiêm trọng vốn từ vựng của học sinh, làm suy giảm khả năng tư duy trừu tượng và tước đi cơ hội rèn luyện năng lực đồng cảm thông qua việc nhập tâm vào các số phận nhân vật trong văn học. 

Sự suy giảm này còn làm tăng thêm khoảng cách bất bình đẳng xã hội. Thang đo ESCS (Chỉ số tình trạng kinh tế, xã hội và văn hóa) của OECD cho thấy kết quả khảo sát đo lường khoảng cách giữa nhóm 25% học sinh có điều kiện thuận lợi nhất và nhóm 25% học sinh khó khăn nhất thường dao động từ 90 đến hơn 100 điểm PISA. Theo quy chuẩn quy đổi của OECD, khoảng 30 đến 40 điểm PISA tương đương với 1 năm học tập chính khóa (schooling year), dẫn tới khoảng cách chênh lệch từ 3 đến hơn 3,5 năm học. Sự khác biệt này không chỉ bắt nguồn từ khả năng chi trả học phí, mà nằm ở hệ sinh thái văn hóa đọc trong gia đình. Trẻ em ở gia đình có điều kiện được cha mẹ đồng hành đọc sách, sở hữu số lượng sách in tại nhà vượt trội và được định hướng dùng Internet để tra cứu học thuật. Ngược lại, ở những gia đình yếu thế, trẻ em thường dùng internet chủ yếu cho trò chuyện và trò chơi điện tử (tiêu thụ thụ động), thiếu sự kèm cặp từ phụ huynh, dẫn đến khoảng cách kỹ năng đọc sâu bị nới rộng. 

Thực trạng học sinh Việt Nam: Cú sốc từ dữ liệu đo lường thực tế và điểm nghẽn đọc hiểu

Đối chiếu các kết quả khảo sát toàn cầu của OECD với thực tế giáo dục Việt Nam, những số liệu đo lường mới nhất đã cảnh báo cho toàn ngành. Kỳ khảo sát đánh giá diện rộng được triển khai trên 7.368 học sinh 15 tuổi tại 195 trường học, đại diện cho khoảng 1,1 triệu học sinh cùng độ tuổi trên phạm vi toàn quốc. Đây cũng là lần đầu tiên học sinh Việt Nam thực hiện bài thi hoàn toàn trên máy tính thay vì phương thức làm bài trên giấy truyền thống như các kỳ trước. Kết quả thu về cho thấy một bức tranh phân hóa chưa từng có giữa các lĩnh vực kiến thức. 

Trong khi học sinh Việt Nam vẫn duy trì được phong độ đáng khích lệ ở môn khoa học với 457 điểm, môn toán đạt 443 điểm và năng lực giải quyết vấn đề trên máy tính đạt 461 điểm, thì môn đọc hiểu lại sụt giảm nghiêm trọng xuống mức 392 điểm. Đọc hiểu chính thức trở thành điểm nghẽn lớn nhất, điểm yếu nhất trong phổ năng lực của học sinh Việt Nam. Thang đo chuẩn của OECD quy định mức 2 là ngưỡng năng lực tối thiểu, tức là mức sàn để một học sinh có thể sử dụng thông tin văn bản nhằm định hướng và giải quyết các tình huống cơ bản trong cuộc sống thực tế. Tại Việt Nam, chỉ có 41% học sinh đạt được từ mức 2 trở lên ở môn đọc hiểu, hoàn toàn thấp hơn so với mức trung bình 69% của các nước OECD. Điều này đồng nghĩa với việc có tới gần 60% học sinh Việt Nam chưa đạt ngưỡng đọc hiểu cơ bản theo chuẩn quốc tế. 

Sự tương phản này càng rõ hơn khi đặt cạnh môn toán và khoa học, nơi học sinh Việt Nam có tỷ lệ đạt chuẩn tối thiểu lần lượt là 58% và 71%. Học sinh Việt Nam từng đạt điểm số đọc hiểu rất cao trên giấy trong các kỳ thi trước đây, nhưng khi bước sang môi trường khảo sát số hóa với các định dạng văn bản mở, phi tuyến tính và đa phương thức, khoảng trống về năng lực thực chất lập tức bị phơi bày. Đa phần học sinh lúng túng khi phải tự mình định hướng qua các siêu liên kết, không biết cách trích xuất dữ liệu từ các văn bản kỹ thuật số phức tạp và hoàn toàn thiếu kỹ năng xử lý các tình huống đòi hỏi phải đọc để giải quyết vấn đề chứ không phải đọc để trả lời các câu hỏi kiểm tra trí nhớ thông thường.

Những cảnh báo đối với chất lượng nguồn nhân lực và tư duy phản biện của giới trẻ Việt Nam

Kết quả báo động từ OECD đưa ra những lời cảnh báo đối với mục tiêu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực phục vụ phát triển kinh tế số của Việt Nam. Một quốc gia không thể xây dựng thành công nền kinh tế tri thức và làm chủ công nghệ cao nếu phần lớn thế hệ lao động tương lai không có khả năng đọc hiểu tài liệu chuyên ngành một cách độc lập. Năng lực đọc hiểu chính là nền móng của khả năng tự học suốt đời. Khi một cá nhân không thể tự mình đọc hiểu một văn bản quy phạm pháp luật, một bản hướng dẫn kỹ thuật phức tạp hay một hợp đồng kinh tế nhiều điều khoản, cá nhân đó sẽ vĩnh viễn bị kẹt lại ở tầng đáy của chuỗi giá trị lao động, biến thành đối tượng dễ bị thay thế nhất bởi quá trình tự động hóa. 

Một dấu hiệu đặc biệt đáng lo ngại khác tại Việt Nam là mức độ phổ cập công nghệ rất cao nhưng năng lực kiểm chứng lại phát triển không tương xứng. Số liệu khảo sát thực tế ghi nhận có tới 94% học sinh Việt Nam đã và đang sử dụng trí tuệ nhân tạo, nhưng chỉ có khoảng 70% trong số đó từng được trang bị kỹ năng hoặc được dạy cách kiểm chứng tính xác thực của thông tin do máy móc cung cấp. Sự chênh lệch này tạo ra một thế hệ học sinh có nguy cơ trở thành nạn nhân của tin giả, thông tin độc hại và các chiến dịch thao túng dư luận trên không gian mạng. Khả năng đọc phản biện, tức là việc đặt câu hỏi về động cơ của tác giả, tìm kiếm bằng chứng đối lập và phát hiện sự ngụy biện trong lập luận, đang là một khoảng trống lớn trong tư duy của thanh thiếu niên Việt Nam hiện nay. 

Thói quen học tập lệ thuộc vào văn mẫu và các đề cương tóm tắt sẵn có trong nhà trường bấy lâu nay đã vô tình triệt tiêu sự dũng cảm nhận thức của học sinh. Nhiều em bước vào cấp trung học phổ thông nhưng vẫn giữ thói quen chờ đợi giáo viên phân tích hộ từng câu thơ, giải thích hộ từng đoạn văn xuôi, rồi ghi nhớ máy móc để chép lại trong bài thi. Khi đối diện với các ngữ liệu mới hoàn toàn ngoài sách giáo khoa, học sinh tỏ ra bất an, hoang mang vì không có sẵn khuôn mẫu để bám vào. Nền giáo dục sản sinh ra những đứa trẻ có thể làm bài điểm cao theo đáp án mẫu nhưng lại bất lực trước việc đọc hiểu một tờ báo chính luận hay một bài tiểu luận xã hội, và đó chính là mầm mống dẫn đến sự khủng hoảng năng lực sáng tạo trong tương lai. 

Áp lực từ sự bùng nổ của các thiết bị giải trí cầm tay tại các gia đình Việt Nam cũng đang bào mòn môi trường đọc. Hình ảnh những bữa ăn gia đình mà mỗi thành viên dán mắt vào một màn hình điện thoại riêng biệt, hay cảnh những đứa trẻ được dỗ dành bằng video YouTube và TikTok đã trở thành cảnh tượng quá đỗi phổ biến. Thanh thiếu niên Việt Nam đang dành hàng giờ mỗi ngày để tiếp nhận thụ động những luồng hình ảnh chuyển động nhanh, khiến ngưỡng kích thích thần kinh bị đẩy lên quá cao. Khi não bộ đã quen với lượng kích thích tức thì từ dopamine mạng xã hội, việc yêu cầu các em ngồi tĩnh lặng bên một trang sách đòi hỏi sự tập trung cao độ sẽ trở thành một trải nghiệm khó chịu về mặt sinh học. Sự suy kiệt khả năng đọc sâu vì thế không còn là vấn đề học thuật thuần túy, mà đã trở thành một cuộc khủng hoảng sức khỏe tâm thần và lối sống của thanh thiếu niên. 

Đổi mới căn bản phương pháp sư phạm: Đưa đọc hiểu trở thành năng lực liên môn cốt lõi 

Để đảo ngược xu thế nguy hiểm này, giáo dục Việt Nam không thể tiếp tục áp dụng những giải pháp chắp vá hay coi việc nâng cao điểm số đọc hiểu là nhiệm vụ của riêng môn Ngữ văn. Chương trình Giáo dục Phổ thông 2018 đã đặt ra một triết lý hoàn toàn đúng đắn là phát triển phẩm chất và năng lực, kiên quyết sử dụng ngữ liệu mới ngoài sách giáo khoa để kiểm tra đánh giá năng lực ngôn ngữ của học sinh. Tuy nhiên, để tinh thần đổi mới này không biến tướng thành một cuộc chạy đua tìm kiếm các dạng đề mẫu mới ngoài sách giáo khoa, phương pháp giảng dạy cần phải có một cuộc cách mạng thực sự từ bên trong lớp học. 

Giáo viên cần phải giải phóng học sinh khỏi tâm lý sợ sai khi tiếp cận văn bản. Thay vì áp đặt một chủ đề tư tưởng hay một cảm xúc định sẵn, người thầy phải đóng vai trò là người điều phối, hướng dẫn học sinh làm quen với các phương thức đọc sâu. Học sinh phải được dạy cách phân tích cấu trúc lập luận của văn bản, cách bóc tách luận điểm chính và các luận cứ phụ trợ, cách nhận diện thái độ và giọng điệu của người viết, cũng như cách liên hệ thông tin trong bài với trải nghiệm sống thực tế của bản thân. Việc đọc hiểu văn bản thông tin, văn bản khoa học và văn bản nghị luận xã hội cần phải được nâng tầm tương đương với việc thưởng thức các tác phẩm văn học hư cấu, giúp học sinh nhận thức được rằng đọc là công cụ sinh tồn để giải quyết các vấn đề gai góc của đời sống thực. 

Đặc biệt, năng lực đọc hiểu phải được định nghĩa lại như một năng lực cốt lõi mang tính liên môn. Không chỉ giáo viên dạy văn mới dạy đọc, mà giáo viên dạy lịch sử phải là người hướng dẫn học sinh đọc và đối chiếu các tư liệu lịch sử khác nhau để tìm ra chân lý khách quan. Giáo viên địa lý phải rèn luyện cho học sinh khả năng đọc hiểu các bảng biểu thống kê, bản đồ chuyên đề và các báo cáo biến đổi khí hậu. Giáo viên khoa học tự nhiên phải rèn cho học sinh kỹ năng đọc hiểu quy trình thí nghiệm, phát hiện mối liên hệ nhân quả và phản biện các giả thuyết khoa học. Khi toàn bộ hệ thống các môn học đều biến việc đọc sâu thành một thói quen tư duy thường nhật, học sinh mới hình thành được phản xạ phân tích thông tin một cách đa chiều và vững chắc. 

Bên cạnh đó, việc chuyển đổi các kỳ thi và kiểm tra định kỳ sang định dạng số hóa là yêu cầu không thể trì hoãn. Báo cáo PISA cho thấy học sinh Việt Nam bị đuối sức nghiêm trọng khi phải đọc hiểu trên máy tính. Do đó, các nhà trường cần tạo điều kiện cho học sinh tiếp cận với các văn bản điện tử có cấu trúc mở, rèn luyện kỹ năng điều hướng qua các liên kết số, đánh giá độ tin cậy của trang web và sử dụng các công cụ tìm kiếm dữ liệu một cách thông minh và có phương pháp. Công nghệ phải được đưa vào lớp học không phải như một món đồ chơi giải trí, mà là một môi trường học tập khắc nghiệt đòi hỏi tính kỷ luật và khả năng tập trung cao độ. 

Thiết lập kỷ cương môi trường học đường và tái thiết không gian đọc từ gia đình đến xã hội 

Một giải pháp mang tính đột phá và quyết liệt mà ngành giáo dục Việt Nam cần mạnh dạn cân nhắc từ kinh nghiệm của OECD là thiết lập kỷ cương nghiêm ngặt đối với việc sử dụng thiết bị số cá nhân trong trường học. Xu hướng cấm hoặc kiểm soát tuyệt đối việc học sinh mang điện thoại thông minh vào lớp học đang lan rộng khắp các nước tiên tiến sau khi dữ liệu PISA chỉ ra rằng: Học sinh sử dụng thiết bị số cho mục đích giải trí từ 1 giờ trở lên mỗi ngày tại trường có điểm số học tập tụt giảm rõ rệt so với nhóm sử dụng có chừng mực. Trường học phải là một không gian được bảo vệ khỏi những thuật toán gây nhiễu loạn của các tập đoàn công nghệ. Khi bước qua cánh cổng trường, học sinh cần được trả lại một không gian tĩnh lặng, nơi các em buộc phải đối thoại trực tiếp với thầy cô, tương tác thật với bạn bè và dành toàn bộ sự chú ý cho những bài giảng và trang sách. 

Song song với việc quản lý thiết bị, các nhà trường cần phải tái thiết lại thư viện học đường. Thư viện trường học tại Việt Nam từ lâu vẫn là một mắt xích yếu, thường bị coi là kho chứa sách cũ kỹ, ẩm mốc và chỉ mở cửa cầm chừng. Đã đến lúc phải đầu tư nguồn lực thỏa đáng để biến thư viện thành trái tim tri thức của nhà trường, một không gian học tập mở hiện đại, tràn ngập ánh sáng, đa dạng về đầu sách từ văn học, lịch sử cho tới khoa học tự nhiên và bách khoa tri thức. Nhà trường cần đưa tiết đọc sách bắt buộc vào thời khóa biểu hàng tuần, nơi học sinh được tự do lựa chọn cuốn sách mình yêu thích, được tĩnh lặng đọc trong sự giám sát của giáo viên và được tham gia các buổi thảo luận, chia sẻ sách cùng các bạn.

Về phía gia đình, không một cuộc cải cách giáo dục nào có thể thành công nếu thiếu đi sự đồng hành mang tính nền tảng của cha mẹ. Các bậc phụ huynh cần tỉnh táo nhìn nhận lại trách nhiệm của mình trong việc định hình thói quen đọc của con cái. Không thể có một đứa trẻ yêu sách trong một ngôi nhà mà mọi căn phòng đều tràn ngập ánh sáng xanh từ màn hình tivi và điện thoại của người lớn. Cha mẹ phải là tấm gương sáng nhất về văn hóa đọc, phải dành thời gian đọc sách cùng con từ thuở ấu thơ, trò chuyện về những trang sách và duy trì thói quen đọc sách trước giờ đi ngủ. Hãy kiên quyết thiết lập những khung giờ không thiết bị số trong gia đình, khuyến khích con tham gia vào các hoạt động trải nghiệm thực tế để bồi đắp vốn sống, bởi vốn sống giúp học sinh hiểu sâu hơn những tầng nghĩa phức tạp khi đọc một tác phẩm văn chương hay triết học. 

Ở tầm vĩ mô, các cơ quan quản lý văn hóa và truyền thông cần tiếp tục lan tỏa sâu rộng hơn nữa Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam, không dừng lại ở các sự kiện phong trào bề nổi mà phải đi vào thực chất bằng việc hỗ trợ xuất bản các đầu sách có giá trị tri thức cao, trợ giá sách cho học sinh vùng sâu vùng xa và mở rộng mạng lưới thư viện công cộng tại các địa phương. Toàn xã hội cần tạo nên một bầu không khí tôn vinh tri thức, tôn vinh những người đọc sách, để văn hóa đọc trở thành một phong cách sống thời thượng và đầy tự hào của thanh thiếu niên Việt Nam trong thời đại mới. 

Đọc sâu là thành trì bảo vệ chủ quyền tư duy trong kỷ nguyên số

Những cảnh báo từ báo cáo mới nhất của OECD về sự suy giảm năng lực đọc hiểu của thanh thiếu niên không đơn thuần là một bản thống kê kỹ thuật giáo dục, mà thực chất là một hồi chuông báo động về tương lai của nền văn minh nhân loại. Sự suy thoái khả năng đọc sâu đang đe dọa làm xói mòn cấu trúc tư duy logic, tước đi khả năng thấu cảm và triệt tiêu năng lực phản biện của cả một thế hệ trẻ. Khi con người mất đi năng lực đọc sâu, chúng ta sẽ tự nguyện trao quyền suy nghĩ và ra quyết định cho các cỗ máy thuật toán, trở thành những sinh thể thụ động  giữa một đại dương thông tin hỗn loạn. 

Đối với dân tộc Việt Nam, một đất nước đang đứng trước khúc quanh lịch sử với khát vọng bứt phá vươn mình trở thành một quốc gia thịnh vượng, bài toán đọc hiểu càng mang ý nghĩa sống còn. Con số gần 60% học sinh chưa đạt ngưỡng đọc hiểu tối thiểu theo chuẩn quốc tế PISA phải được nhìn nhận như một mệnh lệnh hành động khẩn cấp cho các nhà hoạch định chính sách, các nhà sư phạm và từng gia đình. Chúng ta không thể tự mãn với những thành tích điểm số toán học hay khoa học khi mà năng lực đọc hiểu - kỹ năng cốt lõi quyết định khả năng tự học và tiếp nhận tri thức - đang suy giảm ở mức báo động. 

Khôi phục thói quen đọc sâu cho thanh thiếu niên không chỉ là bài toán giáo dục đơn thuần, mà là điều kiện tiên quyết để xây dựng tư duy độc lập, khả năng phản biện và định hình thế hệ công dân biết làm chủ công nghệ số. Đó là một thách thức văn hóa bền bỉ và sâu rộng, đòi hỏi sự đồng hành của cả gia đình, nhà trường và xã hội để trang bị cho thế hệ trẻ bản lĩnh và trí tuệ để dẫn dắt sự phát triển của đất nước trong tương lai. /.

Nguyễn Thanh tổng hợp

Nguồn tài liệu tổng hợp và tham chiếu:

Cổng thông tin Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD):

- Báo cáo Chương trình Đánh giá Học sinh Quốc tế PISA: https://www.oecd.org/en/topics/reading-literacy.html
- Báo cáo PISA Tập II: PISA Results - Learning During – and After – School
- Báo cáo phân tích chuyên đề của OECD về năng lực học sinh và tác động của công nghệ số: https://www.oecd-ilibrary.org/education/pisa-2022-results-volume-ii_a97db61c-en
- Báo cáo chuyên đề: 21st-Century Readers: Developing and Educating Students in a Digital World

Tạp chí Công dân và Khuyến học, Hội Khuyến học Việt Nam (Phân tích kết quả khảo sát PISA và điểm yếu đọc hiểu của học sinh Việt Nam): https://congdankhuyenhoc.vn/ket-qua-pisa-2025-doc-hieu-tro-thanh-diem-yeu-lon-cua-hoc-sinh-viet-nam-179260909093215789.htm

Báo Nhân Dân (Chuyên đề phát triển văn hóa đọc và giáo dục thế hệ trẻ trong kỷ nguyên số): https://nhandan.vn/dua-van-hoa-doc-gan-hon-voi-lop-tre-post885662.html

Báo Tin tức, Thông tấn xã Việt Nam (Bài phân tích về cảnh báo của OECD đối với năng lực đọc của thanh thiếu niên xuống mức thấp nhất thế kỷ): https://baotintuc.vn/the-gioi/oecd-kha-nang-doc-cua-thanh-thieu-nien-xuong-thap-nhat-the-ky-20260908230146735.htm

Thông tấn xã Việt Nam (Bài tổng thuật chính sách và đời sống xã hội về phát triển văn hóa đọc thời công nghệ số): https://chinhsachcuocsong.vnanet.vn/phat-trien-van-hoa-doc-trong-thoi-dai-cong-nghe-so/55381.html