Năm 2026 là năm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng - năm đầu tiên triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, mở ra giai đoạn phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng nhanh, bền vững và có tính đột phá. Trong đó khoa học, công nghệ (KHCN), đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số giữ vai trò nền tảng, cốt lõi để huy động và phát huy hiệu quả mọi nguồn lực cho mục tiêu tăng trưởng hai con số.
Sợi chỉ đỏ xuyên suốt tiến trình phát triển đất nước
Trong suốt tiến trình cách mạng Việt Nam, KHCN luôn giữ vai trò nền tảng, gắn bó mật thiết với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Nếu KHCN tạo ra tri thức, công cụ và năng lực sản xuất mới, thì chuyển đổi số ngày nay đang mở ra không gian phát triển mới, đổi mới phương thức quản trị và tổ chức đời sống xã hội trên nền tảng công nghệ hiện đại.
Ngay từ những năm đầu kháng chiến chống thực dân Pháp, trong điều kiện vô cùng gian khổ, đội ngũ trí thức cách mạng đã phát huy tinh thần tự lực, sáng tạo, nghiên cứu, cải tiến kỹ thuật, chế tạo vũ khí, phương tiện thông tin liên lạc và trang thiết bị phục vụ kháng chiến. Những sáng chế trong lĩnh vực quân sự, y tế, hậu cần không chỉ đóng góp trực tiếp vào thắng lợi trên chiến trường mà còn đặt nền móng cho tư duy coi trọng KHCN như một nguồn lực đặc biệt của cách mạng Việt Nam.
Sau năm 1954, cùng với công cuộc khôi phục kinh tế và xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, KHCN từng bước được tổ chức bài bản hơn. Việc thành lập Ủy ban Khoa học Nhà nước năm 1959 đánh dấu bước phát triển quan trọng của hệ thống nghiên cứu khoa học quốc gia. Nhiều công trình trong nông nghiệp, thủy lợi, y học, công nghiệp và quốc phòng được triển khai, góp phần nâng cao năng lực sản xuất, củng cố hậu phương lớn trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.
Bước vào thời kỳ hòa bình, đặc biệt từ công cuộc Đổi mới năm 1986, Đảng ta xác định KHCN là “quốc sách hàng đầu”, là nền tảng của công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Hàng loạt công trình và chương trình mang tầm chiến lược quốc gia như đường dây 500 kV Bắc-Nam, các nhà máy thủy điện lớn, chương trình dầu khí, vệ tinh Vinasat… đã thể hiện rõ vai trò của KHCN trong việc nâng cao nội lực, bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh thông tin và thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội.
Bước sang đầu thế kỷ XXI, đặc biệt trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, chuyển đổi số nổi lên như một động lực phát triển mới, bổ trợ vai trò của KHCN. Chuyển đổi số không chỉ là ứng dụng công nghệ số, mà là quá trình đổi mới toàn diện phương thức quản trị, sản xuất, kinh doanh và cung cấp dịch vụ công, lấy dữ liệu và công nghệ số làm nền tảng.
Từ khi triển khai Chương trình Chuyển đổi số quốc gia năm 2020, Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả quan trọng trên cả ba trụ cột: chính phủ số, kinh tế số và xã hội số. Hạ tầng viễn thông, Internet và mạng di động được mở rộng, tạo điều kiện để các nền tảng số “Make in Vietnam” phát triển mạnh mẽ trong thương mại điện tử, tài chính số, giáo dục, y tế và dịch vụ công. Kinh tế số tăng trưởng nhanh, đóng góp ngày càng lớn vào GDP, trở thành một trong những động lực quan trọng của nền kinh tế.
Chuyển đổi số cũng đang làm thay đổi sâu sắc cách thức Nhà nước phục vụ Nhân dân và doanh nghiệp. Dịch vụ công trực tuyến, dữ liệu số, hồ sơ điện tử, y tế và giáo dục số từng bước đi vào đời sống, góp phần nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, tăng tính minh bạch và cải thiện chất lượng cuộc sống của Nhân dân.
Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030, nằm trong nhóm 30 quốc gia dẫn đầu về chính phủ số, kinh tế số đóng góp ít nhất 30% GDP, toàn dân được phổ cập kỹ năng số, mỗi doanh nghiệp có chiến lược chuyển đổi số, mỗi ngành, lĩnh vực có nền tảng số chuyên biệt.
Hiện thực hóa Nghị quyết 57-NQ/TW - động lực chính cho phát triển đất nước trong giai đoạn mới
Những thành tựu đạt được trong KHCN và chuyển đổi số thời gian qua đã khẳng định đường lối đúng đắn của Đảng, đồng thời đặt ra yêu cầu phải có những quyết sách mới, mang tính đột phá, để khai thác đầy đủ hơn các động lực phát triển trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược toàn cầu ngày càng gay gắt.
Trước yêu cầu đó, ngày 22/12/2024, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Nghị quyết xác định rõ: phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chính để phát triển nhanh lực lượng sản xuất hiện đại, hoàn thiện quan hệ sản xuất, đổi mới phương thức quản trị quốc gia, thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội, ngăn chặn nguy cơ tụt hậu và tạo nền tảng đưa đất nước phát triển bứt phá trong kỷ nguyên mới.
Nghị quyết 57-NQ/TW đặt ra mục tiêu cụ thể đến năm 2030, Việt Nam thuộc nhóm các nước dẫn đầu Đông Nam Á về năng lực cạnh tranh số và chính phủ điện tử; kinh tế số đóng góp tối thiểu 30% GDP; tỷ lệ sử dụng dịch vụ công trực tuyến trên 80%; giao dịch không dùng tiền mặt chiếm khoảng 80%; trên 40% doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sáng tạo; đồng thời bảo đảm an toàn, an ninh không gian mạng. Tầm nhìn đến năm 2045, Việt Nam phấn đấu trở thành trung tâm công nghiệp công nghệ số của khu vực và thế giới, kinh tế số chiếm tối thiểu 50% GDP và nằm trong nhóm 30 quốc gia dẫn đầu toàn cầu về đổi mới sáng tạo.
Sau một năm triển khai, việc thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW đã đạt được những kết quả bước đầu quan trọng. Theo Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (Ban Chỉ đạo), nhận thức và hành động của cả hệ thống chính trị đã có chuyển biến rõ nét; thể chế, chính sách từng bước được hoàn thiện; nguồn lực tài chính cho KHCN và chuyển đổi số được ưu tiên bố trí; chuyển đổi số trong hệ thống chính trị được triển khai đồng bộ hơn; mô hình hợp tác giữa Nhà nước-Nhà trường-Doanh nghiệp dần hình thành; các khu công nghệ cao, trung tâm đổi mới sáng tạo, đô thị thông minh và các công nghệ chiến lược được xác định là hướng đi trọng tâm. Đóng góp của KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào GDP tiếp tục gia tăng, khẳng định vai trò động lực quan trọng đối với tăng trưởng và nâng cao năng suất lao động quốc gia.
Tuy nhiên, Ban Chỉ đạo cũng chỉ rõ những hạn chế, điểm nghẽn cần sớm khắc phục, như: một số cơ chế, chính sách chậm được hướng dẫn, triển khai; hạ tầng và năng lực số ở cơ sở còn yếu; dữ liệu quốc gia và chuyên ngành chưa được chuẩn hóa, khai thác hiệu quả; tiến độ phân bổ và giải ngân nguồn lực chưa đồng đều; nguồn nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược còn thiếu; yêu cầu bảo đảm an toàn, an ninh mạng ngày càng đặt ra cấp bách.
Những vấn đề đó đòi hỏi phải có cách tiếp cận quyết liệt hơn, hành động mạnh mẽ hơn, chuyển nhanh từ “chủ trương đúng” sang “kết quả cụ thể”, tạo nền tảng vững chắc để KHCN và chuyển đổi số thực sự trở thành động lực trung tâm của mô hình tăng trưởng mới như đã nêu trong Dự thảo Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII tại Đại hội XIV.
Hành động đột phá, lan toả kết quả
Để xây dựng, phát triển đất nước trong giai đoạn mới, một trong những quan điểm chỉ đạo được Đảng ta nhấn mạnh trong Dự thảo Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII tại Đại hội XIV là: “Xác lập mô hình tăng trưởng mới, lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia là động lực chính và phát triển kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất; hoàn thiện thể chế phát triển gắn với thực hiện đồng bộ 4 chuyển đổi: Chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng, chuyển đổi cơ cấu và chất lượng nguồn nhân lực; thu hút, trọng dụng nhân tài, đẩy mạnh phát triển lực lượng sản xuất mới”. Trên cơ sở đó, Đảng đề ra nhiệm vụ: “Đột phá phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia”.
Phát biểu bế mạc Hội nghị Trung ương 15 khóa XIII (ngày 23/12/2025), Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh ba đột phá chiến lược trong giai đoạn cách mạng mới, trong đó đột phá về thể chế gắn với KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là trụ cột then chốt; hai đột phá còn lại là phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và hoàn thiện kết cấu hạ tầng kinh tế-xã hội, đặc biệt là hạ tầng giao thông, công nghệ và năng lượng.
Trong Thông báo về Kết luận của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Hội nghị tổng kết công tác năm 2025 của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (ngày 30/12/2025), Tổng Bí thư Tô Lâm cho biết: năm 2026 là năm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng - năm đầu tiên triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, mở ra giai đoạn phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng nhanh, bền vững và có tính đột phá. Ngay từ đầu nhiệm kỳ, Ban Chấp hành Trung ương sẽ ban hành các nghị quyết chiến lược về chuyển đổi mô hình phát triển, trong đó KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số giữ vai trò nền tảng, cốt lõi để huy động và phát huy hiệu quả mọi nguồn lực cho mục tiêu tăng trưởng hai con số.
Phương châm của năm 2026 là “Hành động đột phá, lan toả kết quả”. Sau giai đoạn khởi động và tạo nền tảng năm 2025, yêu cầu đặt ra cho năm 2026 là chuyển mạnh sang tăng tốc triển khai, lấy kết quả thực chất làm thước đo. Tổng Bí thư Tô Lâm chỉ đạo, các bộ, ngành, địa phương cần chuyển từ tư duy “làm theo kế hoạch” sang “làm theo mục tiêu và sản phẩm”; từ báo cáo tiến độ sang đánh giá hiệu quả; từ triển khai dàn trải sang tập trung nguồn lực cho các nhiệm vụ trọng tâm, cốt lõi.
Tổng Bí thư yêu cầu phát huy vai trò, trách nhiệm của cấp ủy và người đứng đầu. Kết quả thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW phải trở thành tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ, thi đua, khen thưởng và xem xét trách nhiệm cán bộ. Người đứng đầu phải trực tiếp chỉ đạo, chịu trách nhiệm về tiến độ và chất lượng triển khai các nhiệm vụ KHCN và chuyển đổi số tại cơ quan, địa phương mình.
Cùng với đó, cần tập trung cụ thể hóa và triển khai hiệu quả Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số, Khung kiến trúc dữ liệu quốc gia; hoàn thiện hạ tầng số, các nền tảng dùng chung và hệ thống cơ sở dữ liệu. Dữ liệu phải được coi là tài nguyên chiến lược, được chuẩn hóa, kết nối, chia sẻ và khai thác hiệu quả, phục vụ quản trị quốc gia, phát triển kinh tế-xã hội và đổi mới sáng tạo.
Đồng thời, việc phát triển các công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, dữ liệu lớn, điện toán đám mây, công nghệ sinh học, an ninh mạng cần được triển khai theo lộ trình rõ ràng, xác định cụ thể trách nhiệm của từng bộ, ngành, địa phương và gắn với mục tiêu, sản phẩm đầu ra đo đếm được. Song song với đó là nhiệm vụ đào tạo, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, gắn kết chặt chẽ giữa hệ thống giáo dục-đào tạo, các viện nghiên cứu và doanh nghiệp.
Một yêu cầu xuyên suốt là mọi chính sách, nền tảng và giải pháp KHCN, chuyển đổi số phải hướng tới phục vụ người dân và doanh nghiệp, lấy sự hài lòng của Nhân dân làm thước đo. Chuyển đổi số phải gắn chặt với cải cách hành chính, tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và phòng, chống lãng phí.
Nghị quyết số 57-NQ/TW cùng các định hướng lớn trong Dự thảo Báo cáo chính trị Đại hội XIV đã xác lập rõ vị trí trung tâm của KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong chiến lược phát triển đất nước. Với nền tảng đã được tạo dựng và quyết tâm hành động ngay từ năm đầu nhiệm kỳ, toàn hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và đội ngũ trí thức, nhà khoa học sẽ phát huy mạnh mẽ tinh thần đổi mới, sáng tạo, góp phần mở ra những cơ hội phát triển mới, tạo động lực đưa đất nước bước vào giai đoạn phát triển bứt phá, bền vững./.
Theo TTXVN